{"id":1015,"date":"2020-07-23T21:34:41","date_gmt":"2020-07-23T20:34:41","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=1015"},"modified":"2020-07-23T21:34:41","modified_gmt":"2020-07-23T20:34:41","slug":"przemiany-polakow","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/przemiany-polakow\/","title":{"rendered":"Przemiany Polak\u00f3w"},"content":{"rendered":"<h5>Adam Kersten<\/h5>\n<blockquote class=\"maincontent_blockquote\"><p><small>Odpowied\u017a  na ankiet\u0119 \u201ePolityki\u201d z listopada 1968 r.: Jakie przemiany dokona\u0142y si\u0119 \u2014 Pana  zdaniem \u2014 w typie Polaka w ci\u0105gu p\u00f3\u0142 wieku niepodleg\u0142o\u015bci?<\/small><\/p><\/blockquote>\n<p>Nie  jestem znawc\u0105 problem\u00f3w dwudziestego wieku \u2014 badam wiek siedemnasty i raz tylko  w studiach nad spo\u0142eczn\u0105 adaptacj\u0105 Sienkiewiczowskiego <em>Potopu<\/em> zajmowa\u0142em si\u0119 nieco bli\u017csz\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. M\u00f3j os\u0105d nale\u017cy  wi\u0119c zaliczy\u0107 do obserwacji i ocen uwa\u017cnego czytelnika prac historycznych i  uczestnika dziej\u0105cej si\u0119 na mych oczach historii. I mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce  zawodowo zajmuj\u0119 si\u0119 histori\u0105 sprzed lat trzystu \u2014 ta perspektywa pozwala na  bardziej og\u00f3ln\u0105 ocen\u0119.<\/p>\n<p>Odpowied\u017a  na ankiet\u0119 tkwi ju\u017c w samym pytaniu \u2014 przed pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu laty m\u00f3wienie o  jednym typie Polaka by\u0142oby nieporozumieniem. Natychmiast trzeba by dorzuci\u0107  dziesi\u0105tki pyta\u0144 dodatkowych: typ Polaka \u2014 ale z jakiej grupy spo\u0142ecznej, z  jakiego regionu kraju, jak bardzo \u015bwiadomego swej polsko\u015bci, czasem nawet z  dodatkiem \u2014 jak bardzo podlegaj\u0105cego narodowym naciskom zaborcy. Stereotyp  narzucony przez wielk\u0105 literatur\u0119 dotyczy\u0142 tylko cz\u0119\u015bci narodu \u2014 i to cz\u0119\u015bci  mniejszej. Tote\u017c s\u0105dz\u0119, \u017ce sformu\u0142owanie pytania przez redakcj\u0119 \u201ePolityki\u201d jest  w pewnym stopniu b\u0142\u0119dne: nie \u201ejakie przemiany dokona\u0142y si\u0119 w typie Polaka\u201d, ale  \u201ejaki typ Polaka ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 w minionym pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioleciu\u201d. Typ \u2014  zjawisko powszechne, decyduj\u0105ce o obliczu wielomilionowej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n<p>Historyczny  proces powstawania wsp\u00f3\u0142czesnych narod\u00f3w obejmowa\u0142 stulecia; w Polsce, kiedy  nast\u0105pi\u0142 zmierzch pierwszej niepodleg\u0142o\u015bci, nie by\u0142 on bynajmniej zako\u0144czony.  Wydana niedawno \u015bwietna ksi\u0105\u017cka Tadeusza \u0141epkowskiego [<em>Polska \u2014 narodziny nowoczesnego narodu, 1764\u20141870<\/em>] ukaza\u0142a, jak  pog\u0142\u0119bia\u0142y si\u0119 wi\u0119zi i \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodowa w warunkach zabor\u00f3w. U progu Drugiej  Rzeczypospolitej procesy te jeszcze si\u0119 nasili\u0142y. Dopiero jednak w nier\u00f3wnym  p\u00f3\u0142wieczu niepodleg\u0142o\u015bci, przedzielonym kr\u00f3tk\u0105, ale jak\u017ce tragiczn\u0105 jej utrat\u0105,  dokona\u0142y si\u0119 przeobra\u017cenia, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do powszechnej unifikacji  spo\u0142eczno\u015bci polskiej.<\/p>\n<p>Kardynalnym  elementem tej unifikacji by\u0142o pe\u0142ne, narodowe i spo\u0142eczne obywatelstwo ch\u0142op\u00f3w \u2014  jedna z najwa\u017cniejszych przemian ostatniego okresu naszych dziej\u00f3w. W latach  mi\u0119dzy wojnami pog\u0142\u0119bia\u0142y ten proces przede wszystkim o\u015bwiata i obowi\u0105zek powszechnego  nauczania, s\u0142u\u017cba wojskowa, w du\u017co za\u015b mniejszym stopniu czynniki, kt\u00f3re dzi\u015b  nazywany \u015brodkami masowego przekazu \u2014 radio, gazety czy s\u0142owo drukowane w  og\u00f3le.<br \/>\n  Wrzesie\u0144  i czas okupacji, szczeg\u00f3lnie jej ostatnie lata, sta\u0142y si\u0119 wielk\u0105 szko\u0142\u0105 \u015bwiadomo\u015bci  narodowej. Bezpo\u015bredni kontakt \u201esw\u00f3j\u201d\u2014\u201eobcy\u201d zawsze bowiem prowadzi do  intensyfikacji wi\u0119zi wewn\u0119trznych. Tak by\u0142o trzysta lat temu, w czasach najazdu  szwedzkiego, kt\u00f3re mo\u017ce znam, a na pewno rozumiem lepiej, tak te\u017c dzia\u0142o si\u0119  podczas ostatniej wojny.<\/p>\n<p>Wydarzenia  po lipcu 1944 r. stworzy\u0142y podstawy dalszej unifikacji. Wraz z symbolem reformy  rolnej zosta\u0142y ostatecznie obalone stare podzia\u0142y spo\u0142eczne. Poci\u0105gn\u0119\u0142o to za  sob\u0105 nie tylko radykalne zmiany struktury ekonomicznej i spo\u0142ecznej, ale tak\u017ce  okre\u015bli\u0142o kierunek przekszta\u0142ce\u0144 w sferze \u015bwiadomo\u015bci, stworzy\u0142o ow\u0105 sytuacj\u0119,  kt\u00f3ra pozwala dzi\u015b rozwa\u017ca\u0107 problem \u201etypu Polaka 1968\u201d, na plan pierwszy  wysuwaj\u0105c mo\u017ce ju\u017c tylko r\u00f3\u017cnice pokole\u0144. By\u0142 to ostatni krok, kt\u00f3ry  najliczniejszej grupie ludno\u015bci, bo ch\u0142opom, pozwoli\u0142 na adaptacj\u0119 wszystkich  element\u00f3w kultury i tradycji narodowej. Tradycja ta, niezwykle silnie  przesycona histori\u0105 szlacheckiej Rzeczypospolitej, w czasach mi\u0119dzywojennych  napotyka\u0142a jeszcze p\u00f3r bardziej \u015bwiadomych warstw wsi polskiej. Jest tylko  pozornie paradoksem, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny Polak, wywodz\u0105cy si\u0119 przecie\u017c o wiele  cz\u0119\u015bciej z pa\u0144szczy\u017anianej wsi, a nie ze szlacheckiego dworu, \u0142atwiej przyjmuje  elementy tradycji i kultury szlacheckiej jako og\u00f3lnonarodowej ni\u017c elementy  kultury i tradycji innych warstw spo\u0142ecznych.<\/p>\n<p>Historykowi  trudno znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na zasadnicze pytanie \u2014 jak\u0105 rol\u0119 w ukszta\u0142towaniu  stereotyp\u00f3w i wzorc\u00f3w spo\u0142ecznych, a tym samym postaw i obyczajowo\u015bci Polak\u00f3w  po\u0142owy dwudziestego wieku, odegra\u0142a historia, mi\u0119dzy innymi wyra\u017cona przez  tradycj\u0119 i kultur\u0119, jak\u0105 za\u015b nowe tre\u015bci, kt\u00f3re przynios\u0142a tera\u017aniejszo\u015b\u0107:  zmiana granic i masowe polskie \u201ew\u0119dr\u00f3wki lud\u00f3w\u201d, a przede wszystkim pierwsza  faza \u201ewielkiej industrializacji\u201d. Szybka, b\u0142yskawiczna niemal, bo pi\u0119\u0107dziesi\u0105t  lat w historii jest tylko chwil\u0105, narodowa i spo\u0142eczna unifikacja \u2014 \u00f3w tygiel  wielkich proces\u00f3w, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie przez szybko\u015b\u0107 dokonywaj\u0105cych si\u0119 przemian  wrze nieraz bardzo gwa\u0142townie \u2014 zbieg\u0142a si\u0119 i prawie na\u0142o\u017cy\u0142a w czasie z  \u201ewielk\u0105 industrializacj\u0105\u201d. Jest to trzeci element, poza narodowym i spo\u0142ecznym,  kt\u00f3ry dzi\u015b ju\u017c kszta\u0142tuje, a w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie kszta\u0142towa\u0142 coraz silniej  stereotyp obywatela w pa\u0144stwie mi\u0119dzy Bugiem a Odr\u0105. \u015amiem zreszt\u0105 twierdzi\u0107,  \u017ce dopiero r\u00f3wnomierne roz\u0142o\u017cenie tych trzech podstawowych akcent\u00f3w pozwoli na  harmonijne ukszta\u0142towanie nie tylko \u201etypu Polaka\u201d minionego, ale i przysz\u0142ego  p\u00f3\u0142wiecza.\n<\/p>\n<blockquote class=\"maincontent_blockquote\"><p><small>\u0179r\u00f3d\u0142o: <em>Przemiany Polak\u00f3w<\/em>, oprac. Tadeusz  Drewnowski i Maciej Krasicki, Warszawa: Iskry, 1969, s. 64\u201467.<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adam Kersten Odpowied\u017a na ankiet\u0119 \u201ePolityki\u201d z listopada 1968 r.: Jakie przemiany dokona\u0142y si\u0119 \u2014 Pana zdaniem \u2014 w typie&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1015","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1015","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1015"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1015\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1016,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1015\/revisions\/1016"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1015"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}