{"id":1018,"date":"2020-07-23T21:39:46","date_gmt":"2020-07-23T20:39:46","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=1018"},"modified":"2020-07-23T21:46:50","modified_gmt":"2020-07-23T20:46:50","slug":"historiografia-jako-hipertekst","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/historiografia-jako-hipertekst\/","title":{"rendered":"Historiografia jako hipertekst"},"content":{"rendered":"

Andrzej Radomski<\/h3>\n

Fragment artyku\u0142u Prof. A. Radomskiego<\/a>, UMCS.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

(…)<\/p>\n

Maj\u0105c zakre\u015blone ramy teoretyczne proponowanego spojrzenia na historiografi\u0119 \u2014 jej teksty mo\u017cna si\u0119 pokusi\u0107 o aplikacj\u0119 powy\u017cszych tez do konkretnych przypadk\u00f3w historiograficznych. Do tej roli wybra\u0142em dwie prace. Pierwsza jest autorstwa wybitnego polskiego historyka dziej\u00f3w nowo\u017cytnych Adama Kerstena (Na tropach Napierskiego), druga prekursora historiografii postkolonialnej \u2014 ameryka\u0144skiego historyka pochodzenia palesty\u0144skiego Edwarda Saida (Orientalizm).<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka A. Kerstena: Na tropach Napierskiego<\/em>1<\/sup><\/a> jest ksi\u0105\u017ck\u0105 niezwyk\u0142\u0105 w\u00a0polskiej nauce historycznej. Ta niezwyk\u0142o\u015b\u0107 bierze si\u0119 przede wszystkim z\u00a0ogromnej kultury metodologicznej jej autora, kt\u00f3ra to dopomog\u0142a lubelskiemu historykowi inaczej spojrze\u0107 na uprawiane rzemios\u0142o historyczne.<\/p>\n

O tym, \u017ce mamy tu do czynienia z\u00a0\u201edzie\u0142em\u201d wielow\u0105tkowym \u2014 \u015bwiadczy ju\u017c problem z\u00a0zaklasyfikowaniem gatunkowym tej ksi\u0105\u017cki. Tytu\u0142 m\u00f3g\u0142by sugerowa\u0107, \u017ce jest to biografia. Jednak\u017ce ju\u017c pierwsze stronice tej pozycji odwodz\u0105 nas od tej sugestii. Zreszt\u0105 sam Kersten wyprowadza nas z\u00a0\u201eb\u0142\u0119du\u201d, twierdz\u0105c, \u017ce nie jest to klasyczna biografia \u2014 ba, nie jest to praktycznie w\u00a0og\u00f3le biografia! Nie ma tu bowiem opisu \u017cycia postaci \u2014 od narodzin po \u015bmier\u0107, ani te\u017c dywagacji (we wst\u0119pie) o\u00a0pisaniu biografii, natomiast:<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka zawiera nie opis, lecz podstaw\u0119 do samodzielnego rozumowania. Wszyscy, co historycy wiedz\u0105 dzi\u015b na ten temat, stara\u0142em si\u0119 czytelnikowi mo\u017cliwie wiernie zaprez0ntowa\u0107, ukszta\u0142towanie s\u0105du jest ju\u017c Jego zadaniem. Sam, posuwaj\u0105c si\u0119 cierpliwie \u015bladami Napierskiego, musi wyrobi\u0107 sobie zdanie zar\u00f3wno o\u00a0postaci, jak i\u00a0o wydarzeniach, dzi\u0119ki kt\u00f3rym posta\u0107 ta znalaz\u0142a miejsce na kartach historii. B\u0119d\u0119 mu tylko s\u0142u\u017cy\u0142 za przewodnika.2<\/sup><\/a><\/p>\n

W zwi\u0105zku z\u00a0tym, jak si\u0119 wydaje, otrzymujemy ksi\u0105\u017ck\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 jakby z\u00a0wielu tekst\u00f3w, kt\u00f3re (sic<\/em>!) s\u0105 w\u00a0niej tak u\u0142o\u017cone, \u017ce (z jednej strony) s\u0105 powi\u0105zane ze sob\u0105 merytorycznie, a\u00a0z drugiej strony mo\u017cna je czyta\u0107 (przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107) niezale\u017cnie od pozosta\u0142ych (po uprzednim jakby ich wypreparowaniu z\u00a0hipertekstu).<\/p>\n

Jakie zatem teksty mo\u017cna wydoby\u0107 z\u00a0owego hipertekstu? Pr\u00f3buj\u0105c udzieli\u0107 odpowiedzi na to pytanie, trzeba od razu zastrzec, \u017ce liczba tekst\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna znale\u017a\u0107 w\u00a0danym hipertek\u015bcie, zale\u017cy od interpretatora! To on, w\u00a0akcie interpretacji, stwarza dany hipertekst, takie a\u00a0nie inne teksty oraz zwi\u0105zki mi\u0119dzy nim a\u00a0nimi.<\/p>\n

W przypadku hipertekstu o\u00a0Napierskim mo\u017cna, jak s\u0105dz\u0119, \u201eznale\u017a\u0107\u201d nast\u0119puj\u0105ce teksty: tekst historiograficzny, metodologiczny, biograficzny, faktograficzno-syntetyczny, \u201eetnograficzny\u201d oraz \u201emarginesy\u201d. Do tego wszystkiego mo\u017cna jeszcze dorzuci\u0107 fragmenty o\u00a0 spo\u0142ecznej funkcji historii.<\/p>\n

Kersten, chc\u0105c zrealizowa\u0107 swe zamierzenia, podsuwa czytelnikowi informacje o\u00a0dokonaniach innych historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali zmierzy\u0107 si\u0119 z\u00a0fenomenem Kostki Napierskiego. Przy czym nie s\u0105 to typowe dane w\u00a0stylu: kto i\u00a0co napisa\u0142 o\u00a0przyw\u00f3dcy buntu na Podhalu, tylko komentarze i\u00a0interpretacje poczyna\u0144 poprzednik\u00f3w Kerstena:<\/p>\n

Ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u00f3wczesnych publikacji popularyzowa\u0142a wiadomo\u015bci zawarte w\u00a0pracach Kubali, Millera i\u00a0Szczotki. Scharakteryzowa\u0107 je mo\u017cna jednym s\u0142owem: hagiografia powstania Napierskiego, a\u00a0na og\u00f3\u0142 i\u00a0hagiografia samego przyw\u00f3dcy, kt\u00f3ry dorasta\u0142 do roli trybuna ludowego. Jak w\u00a0boyowskim wierszyku o\u00a0jubilacie, tyle \u017ce \u00f3w jubileusz mia\u0142 do\u015b\u0107 istotne i\u00a0d\u0142ugotrwa\u0142e skutki, z\u00a0kt\u00f3rych najmniej gro\u017anym by\u0142o niedowierzanie. Gwa\u0142towna metamorfoza z\u00a0\u00abemisariusza\u00bb Chmielnickiego w\u00a0\u00abbohatera\u00bb nie przekonywa\u0142a, tote\u017c kiedy rozesz\u0142y si\u0119 wie\u015bci o\u00a0odnalezieniu w\u00a0Sztokholmie list\u00f3w Napierskiego do szwedzkiego genera\u0142a Karola Gustawa Wrangla, ze z\u0142o\u015bliw\u0105 satysfakcj\u0105 pytano, czy to prawda, \u017ce bohater by\u0142 agentem szwedzkim.3<\/sup><\/a><\/p>\n

Niezwykle wa\u017cn\u0105 rol\u0119 gra w\u00a0opowie\u015bci Kerstena metodologia. To ona w\u00a0du\u017cym stopniu stanowi o\u00a0oryginalno\u015bci tej pracy. Pogl\u0105dy metodologiczne, kt\u00f3re przynosi praca Kerstena, s\u0105 z\u00a0kolei pochodn\u0105 wyra\u017conych tam spostrze\u017ce\u0144 o\u00a0spo\u0142ecznej funkcji historii. Sam Kersten jest \u015bwiadom, \u017ce nie jest mo\u017cliwa realistyczna rekonstrukcja wydarze\u0144 historycznych. Dlatego postuluje, aby ostatni g\u0142os nale\u017ca\u0142 do czytelnika. Zadaniem historyka jest tu udost\u0119pnienie odbiorcy wszelkich materia\u0142\u00f3w (pocz\u0105wszy od \u017ar\u00f3de\u0142, a\u00a0sko\u0144czywszy na opracowaniach) i czytelnik powinien wyrobi\u0107 sobie w\u00f3wczas w\u0142asny s\u0105d o\u00a0 danych faktach.<\/p>\n

Obraz nauki historycznej, jaki wy\u0142ania si\u0119 z\u00a0hipertekstu Kerstena i\u00a0sk\u0142ada si\u0119 na tekst metodologiczny, jest nast\u0119puj\u0105cy: a) historia jest nauk\u0105 krytyczn\u0105 \u2013 historyk nie mo\u017ce opiera\u0107 si\u0119 na \u017cadnych autorytetach (nie s\u0105 nimi te\u017c tzw. \u015bwiadectwa \u017ar\u00f3d\u0142owe), b) historyk nie jest w\u00a0stanie da\u0107 realistycznego i\u00a0prawdziwego obrazu dziej\u00f3w, c) historycy formu\u0142uj\u0105 tylko hipotezy (a nie pewniki), kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 mniej lub bardziej prawdopodobne, d) historyk winien by\u0107 oryginalny, a\u00a0nie kopiowa\u0107 jeden drugiego, e) nale\u017cy dynamicznie traktowa\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne \u2013 ciekawe informacje mo\u017cna wydoby\u0107 w\u00f3wczas, gdy si\u0119 b\u0119dzie \u017ar\u00f3d\u0142u zadawa\u0107 r\u00f3\u017cne pytania, f) profesja historyka (tu k\u0142ania si\u0119 inspiracja ideami Colingwooda) przypomina dzia\u0142ania detektywa \u2013 obaj chc\u0105 ustali\u0107, kto dokona\u0142 danego czynu.<\/p>\n

Du\u017cym problemem dla interpretator\u00f3w prac historycznych jest fakt, \u017ce ukrywaj\u0105 one poszczeg\u00f3lne etapy dochodzenia do fakt\u00f3w, obraz\u00f3w czy r\u00f3\u017cnych wniosk\u00f3w \u2013 jednym s\u0142owem: poszczeg\u00f3lne etapy badania czy pisania. Ksi\u0105\u017cka Kerstena mile nas rozczarowuje. Mamy w\u00a0niej bowiem r\u00f3\u017cne uwagi, rozterki, pytania czy hipotezy, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y Kerstenowi w\u00a0czasie wieloletnich w\u0119dr\u00f3wek po archiwach i\u00a0w trakcie intelektualnej obr\u00f3bki danych:<\/p>\n

Notatnik naukowy \u2013 to mo\u017ce za szumna nazwa. Cz\u0119sto w\u00a0archiwum lub w\u00a0bibliotece robi\u0119 kr\u00f3tkie noty pro memoria. Czasami s\u0105 to uwagi prowadz\u0105ce do dalszych poszukiwa\u0144, czasem konspekty pomys\u0142\u00f3w i\u00a0hipotez, d\u0142u\u017csze elaboraty o\u00a0historiografii czy wreszcie listy do przyjaci\u00f3\u0142-historyk\u00f3w. Tak te\u017c powsta\u0142y notatki o Napierskim (…). Wprowadzenie w\u00a0tok poszukiwa\u0144 mo\u017ce by\u0107 ciekawe, a\u00a0przy za\u0142o\u017ceniach tej ksi\u0105\u017cki wprost nieodzowne. Pozwoli czytelnikowi lepiej zrozumie\u0107 przedstawione Mu problemy, u\u0142atwi ukszta\u0142towanie w\u0142asnego s\u0105du.4<\/sup><\/a><\/p>\n

Ksi\u0105\u017cka Kerstena przynosi te\u017c zarysowan\u0105 szeroko panoram\u0119 dziej\u00f3w Polski w latach 40-tych i 50-tych XVII wieku. Tekst ten jest niezb\u0119dny dla zrozumienia los\u00f3w Napierskiego, a zw\u0142aszcza jego dzia\u0142alno\u015bci na Podhalu w czasie powstania Chmielnickiego. Niezale\u017cnie od tego mo\u017ce by\u0107 traktowany jako “mini” wyk\u0142ad najwa\u017cniejszych moment\u00f3w z dziej\u00f3w Rzeczpospolitej tego okresu.<\/p>\n

Uzupe\u0142nieniem wymienionych tu tekst\u00f3w s\u0105, jak je okre\u015bli\u0142em: “marginesy”. Zawieraj\u0105 one:<\/p>\n

[…] podstawowe \u017ar\u00f3d\u0142a, dotycz\u0105ce bezpo\u015brednio osoby i dzia\u0142alno\u015bci Napierskiego […] \u0179r\u00f3d\u0142a i opracowania opatrzono niezb\u0119dnym komentarzem. Do pozycji wymienionych w nocie brak przypis\u00f3w w tek\u015bcie, musia\u0142yby si\u0119 one znajdowa\u0107 na ka\u017cdej niemal stronie. Pozosta\u0142e \u017ar\u00f3d\u0142a i opracowania s\u0105 cytowane w przypisach”5<\/sup><\/a>.\n<\/p>\n

\n

1<\/span><\/a> Adam Kersten: Na tropach Napierskiego, PIW, W-wa, 1970
\n2<\/span><\/a> Tam\u017ce, s. 8
\n3<\/span><\/a> Tam\u017ce, s. 11-12
\n4<\/span><\/a> Tam\u017ce, s. 18
\n5<\/span><\/a> Tam\u017ce, s. 207<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: A. Radomski, Historiografia jako hipertekst<\/a>, Kultura i Historia<\/em> 2002, nr\u00a03, s. 55-63<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Andrzej Radomski Fragment artyku\u0142u Prof. A. Radomskiego, UMCS. (…) Maj\u0105c zakre\u015blone ramy teoretyczne proponowanego spojrzenia na historiografi\u0119 \u2014 jej teksty…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1018","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1018","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1018"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1018\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1025,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1018\/revisions\/1025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}