{"id":1048,"date":"2020-07-23T22:14:02","date_gmt":"2020-07-23T21:14:02","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=1048"},"modified":"2020-07-23T22:14:02","modified_gmt":"2020-07-23T21:14:02","slug":"historia-jest-jak-noz","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/historia-jest-jak-noz\/","title":{"rendered":"Historia jest jak n\u00f3\u017c"},"content":{"rendered":"<h3>Adam Kersten<\/h3>\n<blockquote class=\"maincontent_blockquote\"><p><small>Prof. Adam Kersten \u2014  wybitny historyk polski, znawca dziej\u00f3w XVII stulecia \u2014 wiele miejsca w swych  badaniach po\u015bwi\u0119ca r\u00f3wnie\u017c problematyce polsko-szwedzkiej. Poni\u017cej publikujemy  refleksje autora <em>Historii Szwecji<\/em> na temat wzajemnego poznania \u2014 jednego  z warunk\u00f3w zacie\u015bnienia i pog\u0142\u0119bienia kontakt\u00f3w\/<\/small><\/p><\/blockquote>\n<p>Min\u0119\u0142o ju\u017c ponad \u0107wier\u0107 wieku, odk\u0105d zajmuj\u0119 si\u0119 badaniami  nad histori\u0105 panowania dynastii Waz\u00f3w w Rzeczypospolitej Polskiej i bezustannie  przez ten czas stawa\u0142em wobec pyta\u0144, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 i waga wybiega\u0142y daleko poza  wiek XVII. Badania moje stawia\u0142y mnie niejako w samym \u015brodku problem\u00f3w  wynikaj\u0105cych z tysi\u0105cletniego wsp\u00f3\u0142\u017cycia mi\u0119dzy Polsk\u0105 a s\u0105siaduj\u0105c\u0105 z ni\u0105, ale  oddzielon\u0105 morzem Szwecj\u0105. Poszukiwanie odpowiedzi na nasuwaj\u0105ce si\u0119 pytania  mi\u0119dzy innymi sk\u0142oni\u0142o mnie do g\u0142\u0119bszego zainteresowania si\u0119 procesami  historycznymi p\u00f3\u0142nocnego s\u0105siada.<\/p>\n<p>Wi\u0119zi: sojusze, wojny, kontakty handlowe, powi\u0105zania  religijne, wzajemne wp\u0142ywy kulturalne, si\u0119gaj\u0105 \u015bredniowiecza, najwi\u0119ksze jednak  zbli\u017cenie historii obu narod\u00f3w nast\u0105pi\u0142o w\u0142a\u015bnie w ko\u0144cu XVI i w pierwszej  po\u0142owie XVII w. Zbli\u017cenie historii, nie zbli\u017cenie w historii, albowiem w  okresie tym konflikty dominowa\u0142y nad przymierzami. Dla Szwecji by\u0142y to czasy  wielkich przeobra\u017ce\u0144 wewn\u0119trznych i najwspanialszego w jej dziejach rozkwitu  pot\u0119gi zewn\u0119trznej \u2014 <em>stormaktstiden<\/em>. By\u0142y to te\u017c czasy formowania si\u0119 w  starciu mi\u0119dzy katolicyzmem a reformacj\u0105 podwalin nowo\u017cytnej \u015bwiadomo\u015bci  narodowej. Zrozumia\u0142e, \u017ce znaczenie tej epoki w procesie kszta\u0142towania narodu  szwedzkiego jest niema\u0142e.<\/p>\n<p>Z innych zupe\u0142nie przyczyn lata panowania Waz\u00f3w w  Rzeczypospolitej, zw\u0142aszcza ostatniego z dynastii Jana Kazimierza, s\u0105 bardzo  silnie osadzone w polskiej tradycji narodowej. Przyczyni\u0142 si\u0119 do tego mi\u0119dzy  innymi zwyci\u0119ski poch\u00f3d armii Karola Gustawa w 1655 r., zagro\u017cenie, jakie  zawis\u0142o nad Polsk\u0105. \u017bywio\u0142owy i organizowany op\u00f3r przeciw obcym \u017co\u0142nierzom,  przeradzaj\u0105cy si\u0119 w powstanie, kt\u00f3re obj\u0119\u0142o wszystkie warstwy ludno\u015bci, r\u00f3wnie\u017c  ch\u0142op\u00f3w, sprawi\u0142, \u017ce wojna 1655\u20141660 poprzez tradycj\u0119 i literatur\u0119 przetrwa\u0142a w  pami\u0119ci narodowej jako symbol obrony kraju.<\/p>\n<p>I tu dochodzimy do pierwszego generalnego pytania: jak to  si\u0119 sta\u0142o, \u017ce konflikty zbrojne, tak istotn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105ce w procesie  kszta\u0142towania \u015bwiadomo\u015bci narodowej, szwedzkiej i polskiej, nie wp\u0142yn\u0119\u0142y na  powstanie negatywnych stereotyp\u00f3w Szweda w Polsce a Polaka w Szwecji.<\/p>\n<p>Odpowied\u017a  mo\u017ce da\u0107 tylko historia: Polski, Szwecji i nie tyle mo\u017ce wzajemnych kontakt\u00f3w  obu kraj\u00f3w, ile przede wszystkim wsp\u00f3lnych element\u00f3w zawartych w ich losach.  Nie historia z folder\u00f3w turystycznych czy wst\u0119p\u00f3w do pami\u0105tkowych album\u00f3w, nie  rejestr miejsc w Polsce, w kt\u00f3rych bywali w przesz\u0142o\u015bci Szwedzi, i miejsc w  Szwecji, gdzie zapisali si\u0119 sw\u0105 obecno\u015bci\u0105 Polacy. Powierzchowne zestawienia, a  nawet szczeg\u00f3\u0142owe opisy wydarze\u0144 \u015bwiadcz\u0105cych o blaskach i cieniach stosunk\u00f3w  polsko-szwedzkich w przesz\u0142o\u015bci, nie na wiele si\u0119 zdadz\u0105, gdy b\u0119dziemy  pr\u00f3bowali zrozumie\u0107 charakter zwi\u0105zk\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych oba narody w drugiej po\u0142owie  naszego stulecia.\n<\/p>\n<p>W \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego wojna lat 1655\u20141660  przes\u0142oni\u0142a inne procesy \u0142\u0105cz\u0105ce dzieje Szwecji i Polski, nie znaczy to jednak,  by znaczenie tamtych proces\u00f3w nie by\u0142o r\u00f3wnie wielkie, a nawet wi\u0119ksze, i to  zar\u00f3wno dla rozwoju tych kraj\u00f3w, jak i dla formowania wzajemnych postaw Szwed\u00f3w  i Polak\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie wa\u017ckich etapem by\u0142 wiek XVIII, stulecie, w kt\u00f3rym Polska  zosta\u0142a na kilkana\u015bcie dziesi\u0119cioleci wymazana z politycznej mapy Europy, a  Szwecja prze\u017cy\u0142a liczne kl\u0119ski, upadek zewn\u0119trznej pot\u0119gi. Na tym pod\u0142o\u017cu  nast\u0119powa\u0142o zbli\u017cenie na wielu polach, wzrost wzajemnego zainteresowania.  Stosunek Szwecji do sprawy rozbior\u00f3w, pomoc w okresie polskich powsta\u0144  narodowowyzwole\u0144czych \u2014 sprawy ma\u0142o dzi\u015b w Polsce znane \u2014 odegra\u0142y wybitn\u0105 rol\u0119  w kszta\u0142towaniu nie zawsze u\u015bwiadamianych i uzasadnionych postaw przyja\u017ani.<\/p>\n<p>Wszystko to tylko niewielka cz\u0105stka tematu, jakim jest  miejsce historii w rozwoju wi\u0119zi \u0142\u0105cz\u0105cych Polak\u00f3w i Szwed\u00f3w. Je\u015bli spojrze\u0107  nie od strony genezy istniej\u0105cego stanu, lecz pod k\u0105tem widzenia in\u017cynierii  spo\u0142ecznej, wypadnie stwierdzi\u0107, \u017ce poznanie proces\u00f3w historycznych drugiego  kraju jest podstawowym warunkiem zrozumienia jego dnia dzisiejszego.<\/p>\n<p>Trudno przedstawi\u0107 recepty wzajemnego poznania historycznego.  Polakom nale\u017cy przede wszystkim ukaza\u0107, jak ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 absolutyzm w  Szwecji i jak w XVII w. poprzez wielkie redukcje uda\u0142o si\u0119 z\u0142ama\u0107 pozycj\u0119  mo\u017cnow\u0142adztwa, co z kolei mia\u0142o decyduj\u0105cy wp\u0142yw na wykszta\u0142cenie si\u0119 form  szwedzkiego parlamentaryzmu w XVIII w. Najwa\u017cniejsza jednak jest odpowied\u017a na  pytanie, stale zreszt\u0105 stawiane w Polsce: jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce w ci\u0105gu stulecia  Szwecja z kraju biednego i zacofanego, gdzie n\u0119dza i alkoholizm by\u0142y jak\u017ce  cz\u0119stym zjawiskiem, sk\u0105d setki tysi\u0119cy emigrowa\u0142o za chlebem, przeobrazi\u0142a si\u0119  w kraj dobrobytu, swob\u00f3d demokratycznych, r\u00f3wno\u015bci spo\u0142ecznej? Jakie by\u0142y  koszty w\u0142asne i jakie d\u017awignie tak szybkiego post\u0119pu?<\/p>\n<p>Szwedzi z kolei winni pozna\u0107 wielki fenomen polskiej kultury  szlacheckiej. Nie mo\u017cna tez poj\u0105\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej Polski, nie znaj\u0105c warunk\u00f3w, w  jakich torowa\u0142 sobie drog\u0119 polski kapitalizm i rozwija\u0142 si\u0119 nowoczesny nar\u00f3d,  warunk\u00f3w okre\u015blonych przez brak niepodleg\u0142ego bytu pa\u0144stwowego, rozbicie  terytorialne, struktury spo\u0142eczne i ekonomiczne utrudniaj\u0105ce proces industrializacji.<\/p>\n<p>Wybitny  polski historyk napisa\u0142 przed kilkunastu laty, \u017ce historia jest jak n\u00f3\u017c: mo\u017cna  ni\u0105 zabija\u0107, ale mo\u017cna i chleb kraja\u0107. W stosunkach Szwecji i Polski by\u0142y w  przesz\u0142o\u015bci okresy, gdy z lamusa minionych dziej\u00f3w czerpano argumenty uzasadniaj\u0105ce  pretensje i roszczenia. Od tego czasu min\u0119\u0142y jednak trzy stulecia. Obecnie  jedyn\u0105 funkcj\u0105 historii jest zacie\u015bnianie i pog\u0142\u0119bianie kontakt\u00f3w.\n<\/p>\n<blockquote class=\"maincontent_blockquote\"><p><small>\u0179r\u00f3d\u0142o:  Polska, 1976, nr  10, s. 21.<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Adam Kersten Prof. Adam Kersten \u2014 wybitny historyk polski, znawca dziej\u00f3w XVII stulecia \u2014 wiele miejsca w swych badaniach po\u015bwi\u0119ca&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1048","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1048","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1048"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1048\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1049,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1048\/revisions\/1049"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}