{"id":1121,"date":"2020-07-24T19:37:15","date_gmt":"2020-07-24T18:37:15","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=1121"},"modified":"2020-07-27T02:24:31","modified_gmt":"2020-07-27T01:24:31","slug":"pro-memoria-adam-kersten-26-iv-1930-11-i-1983","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/pro-memoria-adam-kersten-26-iv-1930-11-i-1983\/","title":{"rendered":"Pro memoria. Adam Kersten (26 IV 1930\u201411 I 1983)"},"content":{"rendered":"

Tomasz Szarota<\/h3>\n

Tomasz Szarota<\/a>  jest profesorem w Instytucie Historii PAN. Autor m.in. Niemcy i Polacy. Wzajemne postrzeganie i stereotypy<\/em> i Okupowanej Warszawy dzie\u0144 powszedni<\/em>.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

Zmar\u0142y nagle w pe\u0142ni si\u0142 tw\u00f3rczych Adam Kersten by\u0142 nie tylko jednym z najznakomitszych w Polsce badaczy i znawc\u00f3w historii XVII w., lecz tak\u017ce nale\u017ca\u0142 w og\u00f3le do grona najwybitniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w polskich. W ka\u017cdym \u015brodowisku naukowym istnieje rodzaj listy rangowej, uznawanej gradacji poziomu wiedzy i fachowej, \u201ecechowej\u201d rzetelno\u015bci. W tej to hierarchii zajmowa\u0142 A. Kersten bardzo wysok\u0105 pozycj\u0119.<\/p>\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w Kutnie, gdzie jego ojciec zaanga\u017cowany by\u0142 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 lewicow\u0105. W 1939 r., po \u015bmierci ojca, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w kampanii wrze\u015bniowej, rodzina przenios\u0142a si\u0119 do Warszawy i tu Adam sp\u0119dzi\u0142 jak\u017ce gorzkie lata swego dzieci\u0144stwa. Tu\u017c po wyzwoleniu kilkunastoletni ch\u0142opiec wst\u0119puje jako ucze\u0144 \u0142\u00f3dzkiego gimnazjum do Zwi\u0105zku Walki M\u0142odych, jednoznacznie opowiadaj\u0105c si\u0119 za dokonuj\u0105c\u0105 si\u0119 w kraju rewolucj\u0105. Niebawem wst\u0105pi do PPR, potem stanie si\u0119 cz\u0142onkiem PZPR.<\/p>\n

W latach 1948\u20141952 Kersten studiuje na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W seminarium prof. Mariana Ma\u0142owista, jednej z najlepszych szk\u00f3\u0142 historycznego rzemios\u0142a, powstaje (drukowana potem) praca magisterska o kontaktach handlowych Wielkiego Nowogrodu z Hanz\u0105. Adam jest w\u00f3wczas dzia\u0142aczem partyjnym na uczelni, bezkompromisowym, g\u0142\u0119boko wierz\u0105cym w s\u0142uszno\u015b\u0107 g\u0142oszonej idei i konieczno\u015b\u0107 ostrej walki politycznej z \u201eideologicznym wrogiem\u201d.<\/p>\n

Z uniwersyteckiej asystentury przechodzi na aspirantur\u0119 w Instytucie Kszta\u0142cenia Kadr Naukowych przy KC PZPR. Nale\u017cy do grona m\u0142odych historyk\u00f3w, kt\u00f3rzy sta\u0107 si\u0119 maj\u0105 czo\u0142\u00f3wk\u0105 nurtu marksistowskiego. Praca doktorska Kerstena (Ch\u0142opi w walce z najazdem szwedzkim 1655<\/em>\u20141656<\/em>) tematycznie zwi\u0105zana jest z tym nurtem, wydobywaj\u0105cym rol\u0119 mas ludowych w historii. Po takim starcie naukowym mog\u0142o si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce przed A. Kerstenem otwiera si\u0119 droga b\u0142yskawicznej kariery. Sta\u0142o si\u0119 inaczej \u2014 od ko\u0144ca 1955 r. przechodzi on do pracy na Wydziale Historycznym Uniwersytetu im. Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie, pozostaj\u0105c tej uczelni wierny do ko\u0144ca \u017cycia. Tam otrzymuje docentur\u0119 (1961), tytu\u0142 profesora nadzwyczajnego (1967) i zwyczajnego (1974). Dodajmy, \u017ce praca w Lublinie zmusza go do cotygodniowych dojazd\u00f3w z Warszawy, gdzie stale mieszka.<\/p>\n

\"\"W\u0142a\u015bnie w Lublinie zrealizuje A. Kersten swoj\u0105 pasj\u0119 uniwersyteckiego nauczyciela i wychowawcy m\u0142odzie\u017cy, przekazuj\u0105cego sw\u0105 wiedz\u0119, ucz\u0105cego uprawiania ukochanej dyscypliny, kszta\u0142c\u0105cego nie tylko umys\u0142y, ale i serca wychowank\u00f3w. Walory osobiste Kerstena sprawi\u0142y, \u017ce potrafi\u0142 on m\u0142odzie\u017c zar\u00f3wno zafascynowa\u0107 przesz\u0142o\u015bci\u0105, jak i wpoi\u0107 jej umi\u0142owanie prawdy.<\/p>\n

W zainteresowaniach naukowych zmar\u0142ego na plan pierwszy wysuwa\u0142y si\u0119 lata szwedzkiego potopu. By\u0142 niew\u0105tpliwie w Polsce najlepszym znawc\u0105 \u017ar\u00f3de\u0142 do tego okresu, a tak\u017ce ich edytorem (Pierwszy opis obrony Jasnej G\u00f3ry w 1655 roku<\/em>, 1959). W 1963 r. ukazuje si\u0119 fundamentalne dzie\u0142o Kerstena \u2014 biografia Stefana Czarnieckiego, a\u017c dziwne, \u017ce do dzi\u015b niewznowione.<\/strong><\/p>\n

Adam Kersten jak rzadko kt\u00f3ry z historyk\u00f3w chcia\u0142 \u015bwiadomie wsp\u00f3\u0142uczestniczy\u0107 w procesie kszta\u0142towania \u015bwiadomo\u015bci historycznej polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Przez popularyzowanie osi\u0105gni\u0119\u0107 historiografii zamierza\u0142 przyczyni\u0107 si\u0119 do powolnego zast\u0119powania tradycji, przekazywanej w otoczce legend i mit\u00f3w, przez rzeteln\u0105 wiedz\u0119 o faktach, opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 na istniej\u0105cych przekazach \u017ar\u00f3d\u0142owych. St\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 bodaj\u017ce najbardziej znana ksi\u0105\u017cka Kerstena Sienkiewicz \u2014 \u201ePotop\u201d \u2014 historia <\/em>(1966, 1974). Myli\u0142by si\u0119 ten, kto by s\u0105dzi\u0142, \u017ce Kersten wyst\u0119puje tu jako wr\u00f3g Sienkiewicza, g\u0142uchy na literackie walory jego prozy lub nierozumiej\u0105cy patriotycznych funkcji powie\u015bci w okresach zagro\u017cenia bytu narodowego. O tym, \u017ce Kersten sam by\u0142 zafascynowany Sienkiewiczem, najlepiej \u015bwiadczy fakt, \u017ce on to w\u0142a\u015bnie, dobieraj\u0105c wspania\u0142\u0105 ikonografi\u0119 z epoki, umo\u017cliwi\u0142 przygotowanie jednej z pi\u0119kniejszych edycji Trylogii, <\/em>a potem, jako wsp\u00f3\u0142autor scenariusza i doradca na planie, walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do sukcesu ekranizacji Potopu <\/em>w re\u017cyserii Jerzego Hoffmana. Chodzi\u0142o Kerstenowi o co innego, po prostu uwa\u017ca\u0142, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bni Polacy nie powinni w\u0142a\u015bnie od Sienkiewicza uczy\u0107 si\u0119 historii; uwa\u017ca\u0142, \u017ce w drugiej po\u0142owie XX wieku lektura Potopu <\/em>nad Wis\u0142\u0105 winna przypomina\u0107 spos\u00f3b traktowania nad Sekwan\u0105 Trzech muszkieter\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Powa\u017cnie traktuj\u0105c swoj\u0105 rol\u0119 pedagoga, dwukrotnie podejmowa\u0142 si\u0119 Kersten wsp\u00f3\u0142autorstwa podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych (wesp\u00f3\u0142 z Jarem\u0105 Maciszewskim i Tadeuszem \u0141epkowskim) \u2014 w obu przypadkach by\u0142y to podr\u0119czniki lepsze od poprzednich i nast\u0119pnych. <\/p>\n

W dorobku A. Kerstena wa\u017cn\u0105 pozycj\u0119 stanowi Historia Szwecji <\/em>(1973) \u2014 dzieje pa\u0144stwa i narodu, kt\u00f3re poznawa\u0142 najpierw jako badacz XVII w., a kt\u00f3re potem, jak s\u0105dz\u0119, fascynowa\u0142y go ze wzgl\u0119du na czasy wsp\u00f3\u0142czesne, kiedy to zrealizowano w tym kraju wiele hase\u0142 spo\u0142ecznej lewicy. Wspomnie\u0107 te\u017c trzeba o udziale A. Kerstena w opracowanym przez Elid\u0119 Mari\u0119 Szarot\u0119 zbiorze relacji cudzoziemc\u00f3w o Polsce \u2014 Die gelehrte Welt des 17. Jahrhunderts \u00fcber Polen <\/em>(1972) \u2014 dziele b\u0119d\u0105cym \u015bwietnym przyk\u0142adem owocnej wsp\u00f3\u0142pracy literaturoznawcy z historykiem.<\/p>\n

Niestety A. Kersten nie doczeka\u0142 ukazania si\u0119 ksi\u0105\u017cki, z kt\u00f3rej sam, jak mi si\u0119 zdaje, najbardziej by\u0142 zadowolony i kt\u00f3r\u0105 ceni\u0142 najwy\u017cej w swym dorobku \u2014 my\u015bl\u0119 tu o z\u0142o\u017conej w Pa\u0144stwowym Instytucie Wydawniczym biografii Hieronima Radziejowskiego. W zamierzeniu autora jest to praca ukazuj\u0105ca wr\u0119cz modelowe losy karierowicza, a zarazem wa\u017cki przyczynek do dziej\u00f3w polskiej magnaterii. Oby dzie\u0142o to jak najszybciej dotar\u0142o do r\u0105k czytelnik\u00f3w.<\/p>\n

\"\"Kersten, cho\u0107 nie uwa\u017ca\u0142 si\u0119 sam za varsavianist\u0119, ma przecie\u017c w swym dorobku ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra do tego typu literatury historycznej bez w\u0105tpienia nale\u017cy. Jest to oczywi\u015bcie jego Warszawa Kazimierzowska 1648\u20141668.<\/em><\/p>\n

Nad grobem Kerstena jego ucze\u0144 Adam Witusik<\/a> powiedzia\u0142, \u017ce par\u0119 dni przed \u015bmierci\u0105 Adam zwierza\u0142 si\u0119 z plan\u00f3w napisania studium o pobycie W\u0142adys\u0142awa IV na Zamku Warszawskim. By\u0107 mo\u017ce zadedykowa\u0142by je pami\u0119ci swego mistrza, prof. W\u0142adys\u0142awa Czapli\u0144skiego, cz\u0142owieka, kt\u00f3remu Kersten wiele zawdzi\u0119cza\u0142 jako historyk i kt\u00f3ry od lat by\u0142 jego przyjacielem-powiernikiem. Zachowa\u0142a si\u0119 korespondencja tych dw\u00f3ch wybitnych uczonych, warto by\u0142oby j\u0105 kiedy\u015b opublikowa\u0107.<\/p>\n

Ko\u0144cz\u0105c te wspomnienia o Adamie Kerstenie, par\u0119 s\u0142\u00f3w niech mi wolno b\u0119dzie powiedzie\u0107 o nim jako o cz\u0142owieku. Doprawdy by\u0142a to posta\u0107 niezwyk\u0142a. Z racji swego bezkompromisowego charakteru posiada\u0142 Adam zaciek\u0142ych wrog\u00f3w, mia\u0142 jednak znacznie wi\u0119cej przyjaci\u00f3\u0142, stale pozostaj\u0105cych pod jego urokiem. Rzecz przy tym dziwna \u2014 Adam by\u0142 cz\u0142owiekiem na poz\u00f3r osch\u0142ym, szorstkim, a mimo to ludzie mu bliscy odczuwali w jego towarzystwie promieniuj\u0105ce ze\u0144 ciep\u0142o, olbrzymi\u0105 \u017cyczliwo\u015b\u0107, sta\u0142\u0105 gotowo\u015b\u0107 przyj\u015bcia z pomoc\u0105. By\u0142 cz\u0142owiekiem nerwowym, \u017cyj\u0105cym przez ostatnie kilka lat \u017cycia w ustawicznym napi\u0119ciu, ale mimo w\u0142asnych stres\u00f3w potrafi\u0142 uspokaja\u0107 innych, opanowywa\u0107 nastroje pesymizmu i zniech\u0119cenia.<\/p>\n

Z ogromnym b\u00f3lem przyjmowa\u0142 pod\u0142e oskar\u017cenia o \u201enihilizm narodowy\u201d. Do ko\u0144ca pe\u0142ni\u0142 swoj\u0105 obywatelsk\u0105, w\u0142a\u015bnie polsk\u0105, patriotyczn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119. Kto\u015b, kiedy\u015b opowie o tym obszerniej.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Kronika Warszawy<\/em>, 1983, nr 4, s. 183\u2014186.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

\n

Postscriptum<\/h3>\n

Bardzo ucieszy\u0142em si\u0119 z propozycji umieszczenia w internecie na stronie Fundacji Kersten\u00f3w mego wspomnienia<\/a> o Adamie, opublikowanego w \u201eKronice Warszawy\u201d w 1983 r. A\u017c prosi si\u0119 ono o kilka uzupe\u0142nie\u0144. Pisz\u0119 wi\u0119c o ksi\u0105\u017cce Adama Kerstena \u2014 biografii Stefana Czarnieckiego i wyra\u017cam zdziwienie, \u017ce dzie\u0142o to nie zosta\u0142o wznowione. Ot\u00f3\u017c z du\u017cym co prawda op\u00f3\u017anieniem, ale jednak, dzi\u0119ki macierzystej uczelni Adama, czyli lubelskiemu UMCS, w 2006 r. do takiego wznowienia dosz\u0142o.\n<\/p>\n

\"\"W 1983 r. postulowa\u0142em, by jak najszybciej wydane zosta\u0142o ostatnie dzie\u0142o Adama, ksi\u0105\u017cka o Hieronimie Radziejowskim. Pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Hieronim Radziejowski. Studium w\u0142adzy i opozycji<\/em> ukaza\u0142 si\u0119 nak\u0142adem PIW-u. <\/p>\n

M\u00f3j tekst, opublikowany w warunkach istniej\u0105cej cenzury, nie m\u00f3g\u0142 uwzgl\u0119dnia\u0107 dzia\u0142alno\u015bci Adama Kerstena dysydenta, wyk\u0142adowcy TKN, wa\u017cnej postaci podziemnego ruchu wydawniczego, tw\u00f3rcy NOW-ej 2<\/a>. Ostatnie zdanie mego tekstu brzmi: \u201eKto\u015b, kiedy\u015b opowie o tym obszerniej\u201d.<\/p>\n

W\u0142a\u015bnie dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce tym kim\u015b jest m\u0142ody historyk, doktorant w Instytucie Historii PAN Jan Olaszek, autor umieszczonej w internecie obszernej notatki<\/a> po\u015bwi\u0119conej obywatelskiej, polskiej patriotycznej s\u0142u\u017cbie prof. Adama Kerstena. <\/p>\n

Ja tylko pragn\u0119 skorzysta\u0107 z okazji, by opowiedzie\u0107 o kulisach edycji przez NOW-a 2 t\u0142umaczenia tekst\u00f3w z \u201ePrawdy\u201d moskiewskiej z 1939 r. Adam zwierzy\u0142 mi si\u0119 z tego pomys\u0142u i powiedzia\u0142, \u017ce ma olbrzymi k\u0142opot z uzyskaniem dost\u0119pu do rocznika tej gazety i numer\u00f3w z wrze\u015bnia 1939 r. Jaka\u017c by\u0142a jego rado\u015b\u0107, gdy mu powiedzia\u0142em, \u017ce dysponuj\u0119 fotokopiami. Na pro\u015bb\u0119 prof. Tadeusza Manteuffla fotokopi\u0119 z egzemplarza \u201ePrawdy\u201d przechowywanego w \u2026 Helsinkach zrobi\u0142 dla niego prof. Aleksander Gieysztor. I w ten oto spos\u00f3b zaw\u0119drowa\u0142 on do Warszawy.<\/p>\n

Tomasz Szarota
\nWarszawa, 29 marca 2012 r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tomasz Szarota Tomasz Szarota  jest profesorem w Instytucie Historii PAN. Autor m.in. Niemcy i Polacy. Wzajemne postrzeganie i stereotypy i Okupowanej Warszawy…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1121","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1121","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1121"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1121\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1212,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1121\/revisions\/1212"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1121"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}