{"id":1137,"date":"2020-07-26T16:20:06","date_gmt":"2020-07-26T15:20:06","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=1137"},"modified":"2023-01-10T22:19:10","modified_gmt":"2023-01-10T21:19:10","slug":"nasze-jest-dobro-i-zlo","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/nasze-jest-dobro-i-zlo\/","title":{"rendered":"Nasze jest dobro i z\u0142o"},"content":{"rendered":"

Rozmowa Ireneusza J. Kami\u0144skiego
\n z prof. Adamem Kerstenem<\/h3>\n

Wywiad przeprowadzony przez Ireneusza J. Kami\u0144skiego,
\nopublikowany na \u0142amach Kameny, Nr 25 (719), Lublin, 7.12.1980.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>:  \u2014 Panie profesorze, przy ko\u0144cu pa\u017adziernika rozpocz\u0105\u0142 pan w sali widowiskowej \u201eChatki \u017baka\u201d UMCS cykl otwartych wyk\u0142ad\u00f3w pod og\u00f3lnym tytu\u0142em \u201eHistoria Polski dla Polak\u00f3w XXI wieku\u201d. Zaskakuj\u0105cy to tytu\u0142, mo\u017ce nawet kokieteryjny…<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 W minionym roku zako\u0144czy\u0142em pisanie z\u0142o\u017conej konstrukcyjnie, m\u0119cz\u0105cej i obszernej (40 arkuszy) pracy naukowej, b\u0119d\u0105cej pr\u00f3b\u0105 pokazania mechanizmu w\u0142adzy w XVII-wiecznej Rzeczypospolitej, na kanwie biografii Hieronima Radziejowskiego1<\/sup><\/a>. Siedzia\u0142em nad t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 niemal osiem lat, no i powiedzia\u0142em sobie, \u017ce teraz nale\u017ca\u0142oby napisa\u0107 co\u015b l\u017cejszego. Pewn\u0105 koncepcj\u0105 dysponowa\u0142em ju\u017c od dawna, wi\u0105za\u0142a si\u0119 ona z moim prze\u015bwiadczeniem, \u017ce tradycja historyczna, w kt\u00f3rej jeste\u015bmy wszyscy wychowani, jest tradycj\u0105 szabli, podczas gdy ja osobi\u015bcie chcia\u0142bym, aby by\u0142a to tradycja my\u015bli. Niekt\u00f3re rozdzia\u0142y ju\u017c napisa\u0142em, inne naszkicowa\u0142em \u2014 po zako\u0144czeniu b\u0119dzie ta ksi\u0105\u017cka moim pogl\u0105dem na to, co winno osta\u0107 si\u0119 z historii \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej. A zatem wiek XXI w tytule wspomnianego cyklu przestaje by\u0107 czym\u015b megaloma\u0144skim, czy jak pan chce \u2014 kokieteryjnym; jest to pierwszy sygna\u0142 autorskiej intencji.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Ale nie wyja\u015bnia jeszcze, jak dosz\u0142o do wyklad\u00f3w w \u201eChatce \u017baka\u201d<\/a>… <\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Odpowiedzia\u0142em po prostu na pro\u015bb\u0119 Niezale\u017cnego Zrzeszenia Student\u00f3w UMCS. Takiemu zam\u00f3wieniu spo\u0142ecznemu si\u0119 nie odmawia. Widzi pan, ja jestem do\u015b\u0107 z\u0142ego mniemania o \u015bwiadomo\u015bci historycznej Polak\u00f3w, nawet inteligencji, je\u015bli ju\u017c u\u017cyj\u0119 tego nieprecyzyjnego poj\u0119cia. Istnieje u nas wielkie umi\u0142owanie przesz\u0142o\u015bci, za kt\u00f3rym nie kryje si\u0119 \u017cadne g\u0142\u0119bsze jej pojmowanie. W recepcji publicznej wszystko ma ten sam walor: film historyczny, powie\u015b\u0107, esej, publicystyka, monografia, podr\u0119cznik uniwersytecki. Poj\u0119cie fikcji literackiej do normalnego polskiego inteligenta nie dociera. Podczas zaci\u0119tych dyskusji o filmowej wersji \u201ePotopu\u201d pr\u00f3bowano mnie przekona\u0107, \u017ce obraz taki powinien odbija\u0107 prawd\u0119 historyczn\u0105, m\u00f3wiono wi\u0119c o rzeczach niemo\u017cliwych. Film musi by\u0107 z\u0142otym \u015brodkiem mi\u0119dzy niegdy\u015b istniej\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 a mo\u017cliwo\u015bciami adaptacji fakt\u00f3w, poj\u0119\u0107 i pogl\u0105d\u00f3w historycznych przez ludzi drugiej po\u0142owy XX wieku. Gdybym pokaza\u0142 w \u201ePotopie\u201d zamek magnacki tak, jak on wygl\u0105da\u0142 naprawd\u0119, to zapewne publiczno\u015b\u0107 obrzuci\u0142aby mnie i autora filmu tymi nieczysto\u015bciami, kt\u00f3re spostrzeg\u0142aby w komnatach i innych pomieszczeniach. Gdybym przedstawi\u0142 fenomenalnie ostry ostrza\u0142 artyleryjski z XVII wieku, kiedy jeden pocisk z jednej armaty pada\u0142 raz na 45 minut, to okaza\u0142oby si\u0119 to piekielnie nudne dla wsp\u00f3\u0142czesnej widowni, znaj\u0105cej rytm dzia\u0142 automatycznych du\u017cego kalibru.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Poza tym jeste\u015bmy przywi\u0105zani do pewnych wyodr\u0119bnionych fakt\u00f3w, wyci\u0105gni\u0119tych z ca\u0142ego mechanizmu dziej\u00f3w, inaczej m\u00f3wi\u0105c: w lesie widzimy tylko drzewo, kt\u00f3re chcemy dostrzec.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsza jednak przyczyna mojej z\u0142ej opinii o \u015bwiadomo\u015bci historycznej Polak\u00f3w wynika z tego, \u017ce przeci\u0119tnemu cz\u0142owiekowi historia jawi si\u0119 jako zbi\u00f3r \u015bci\u015ble i raz na zawsze ustalonych fakt\u00f3w i poj\u0119\u0107, w kt\u00f3rym nic nie mo\u017cna zmieni\u0107. Nauka zmienia si\u0119 w pismo \u015bwi\u0119te, a ka\u017cda zmiana jego wyk\u0142adni tr\u0105ci tendencj\u0105 polityczn\u0105, je\u015bli nie fa\u0142szem. Nie jestem pe\u0142nym relatywist\u0105 w traktowaniu nauk historycznych, nie uwa\u017cam, \u017ce ka\u017cde pokolenie wymy\u015bla sobie histori\u0119 na nowo. Pozostaj\u0119 jednak w przekonaniu, \u017ce tylko w przybli\u017ceniu, w mniejszym lub wi\u0119kszym stopniu, mo\u017cemy odtworzy\u0107 istniej\u0105c\u0105 niegdy\u015b przesz\u0142o\u015b\u0107. Takie rozumowanie nie trafia jednak do wi\u0119kszo\u015bci ludzi, budzi nieufno\u015b\u0107. Naturalnie, wi\u0105\u017ce si\u0119 to z nauczaniem, z forsowaniem przez szko\u0142\u0119 okre\u015blonych tendencji politycznych. M\u00f3j zaciek\u0142y op\u00f3r budzi wiele \u201eustale\u0144\u201d w podr\u0119cznikach. Jestem absolutnie indyferentny religijnie, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce przedstawiaj\u0105c Ku\u017anic\u0119 Ko\u0142\u0142\u0105tajowsk\u0105, mo\u017cna i trzeba wspomnie\u0107 o duchownym stanie tych dzia\u0142aczy patriotycznych i publicyst\u00f3w. Nieprawd\u0105 jest jednak przekonanie, \u017ce wszystkie podr\u0119czniki s\u0105 z\u0142e. Istniej\u0105 takie, owszem, ale obok zupe\u0142nie dobrych.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Czy s\u0105dzi pan, \u017ce zamykanie si\u0119 ludzi w historii raz na zawsze ustalonej, mo\u017ce nawet ba\u015bniowej, w \u015bwietle dzisiejszej nauki jest form\u0105 spo\u0142ecznej samoobrony przed \u201epraniem \u015bwiadomo\u015bci\u201d, kt\u00f3re czasami stosowano w szko\u0142ach i gdzie indziej?\n <\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Tak i nie. Przez trzy ostatnie lata ostro atakowa\u0142em podr\u0119czniki i mam prawo m\u00f3wi\u0107 o pozytywach i negatywach. Naturalnie suma przekona\u0144, stereotyp\u00f3w my\u015blowych o przesz\u0142o\u015bci nie jest niezale\u017cna od odg\u00f3rnego trendu traktowania tradycji. Ale problem wydaje si\u0119 bardziej z\u0142o\u017cony. Za\u0142\u00f3\u017cmy sytuacj\u0119 idealn\u0105: nauka prezentuje spo\u0142ecze\u0144stwu \u2014 bez \u017cadnej cenzury, bez fa\u0142sz\u00f3w, tendencji, uczciwie \u2014 wiedz\u0119 o jego przesz\u0142o\u015bci. No i co si\u0119 dzieje? Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa odrzuca tak\u0105 wiedz\u0119, na rzecz tradycyjnych prze\u015bwiadcze\u0144. Bo tradycja ma to do siebie, \u017ce wydarzenia analizuje w spos\u00f3b konserwatywny. Od czasu powstania tego wersu: \u201eGdy Adam ora\u0142, a Ewa prz\u0119d\u0142a, kt\u00f3\u017c wtedy by\u0142 szlachcicem\u201d \u2014 ca\u0142a przesz\u0142o\u015b\u0107 jawi si\u0119 jako wz\u00f3r idealny. Ja nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce ludzie starzy idealizuj\u0105, co naturalne, w\u0142asn\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107… Znajdzie dzi\u015b pan wielu panegiryst\u00f3w J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego, ale w ocenie historycznej jest to posta\u0107 nies\u0142ychanie z\u0142o\u017cona. Napisa\u0142em kiedy\u015b, \u017ce po wzi\u0119ciu je\u0144c\u00f3w pod Po\u0142onk\u0105 i osadzeniu ich w Tykocinie hetman Czarniecki troch\u0119 g\u0142odzi\u0142 to bractwo dla wyduszenia okupu… No c\u00f3\u017c, nie takie rzeczy zdarza\u0142y si\u0119 najwi\u0119kszym postaciom historycznym, ale fakt ujawniony przeze mnie wzbudzi\u0142 powszechn\u0105 dezaprobat\u0119 nawet w \u015brodowisku naukowym! W oczach spo\u0142ecze\u0144stwa przesz\u0142o\u015b\u0107 jest idealna.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Wed\u0142ug schematu dramaturgii westernu?<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Tak, zgodnie z wizj\u0105, \u017ce kiedy Adam ora\u0142, a Ewa prz\u0119d\u0142a…<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Ale czy to mi\u0142uj\u0105ce nachylenie si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnych nad histori\u0105 w\u0142asn\u0105 nie wynika z niedostatk\u00f3w rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej \u017cyj\u0105?<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Nie. Wynika z kompleks\u00f3w, z ci\u0105gle odczuwanego ci\u0105\u017cenia kultury szlacheckiej, kt\u00f3ra w jakim\u015b stopniu i dzi\u015b profiluje polski charakter narodowy i mentalno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105. Przy okazji chc\u0119 wspomnie\u0107, \u017ce przez wiele lat bardzo niech\u0119tnie u\u017cywa\u0142em tych dw\u00f3ch poj\u0119\u0107, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce nic nie m\u00f3wi\u0105. Zmieni\u0142em jednak zdanie \u2013 po przeczytaniu znakomitej ksi\u0105\u017cki eseistycznej Wasylego Grossmana \u201eWszystko p\u0142ynie\u201d, miejscami tak \u015bwietnej jak \u201eRozwa\u017cania o wojnie domowej\u201d Jasienicy a analizuj\u0105cej rosyjski charakter narodowy. <\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Panie profesorze, jaki zatem powinien by\u0107 nasz stosunek do historii?<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Emocjonalny, bo to nasza historia, ale i \u015bwiadomy, rozumny, czyli wyposa\u017cony w te cechy, kt\u00f3rych nam w\u0142a\u015bnie dzi\u015b brakuje. Nar\u00f3d bez wiedzy o w\u0142asnej przesz\u0142o\u015bci jest jak cz\u0142owiek w amnezji \u2013 nie wie, sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 \u2013 ale nar\u00f3d, kt\u00f3ry ma w \u015bwiadomo\u015bci tylko wyrwane kawa\u0142ki w\u0142asnej tradycji i nie pr\u00f3buje (nawet elita) g\u0142\u0119biej spojrze\u0107 na histori\u0119, jest w niebezpiecznej sytuacji. Szczere, uczciwe, a wi\u0119c i krytyczne przypomnienie okresu mi\u0119dzywojennego przez profesora Stefana Kieniewicza w Pen Clubie warszawskim, z okazji 60-lecia odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119 spotka\u0142o si\u0119 ze zdecydowan\u0105 niech\u0119ci\u0105 audytorium, sk\u0142adaj\u0105cego si\u0119 przecie\u017c z elity elit intelektualnych kraju. Sala czeka\u0142a na panegiryk, na hymn pochwalny.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 A na co czeka\u0142 t\u0142um student\u00f3w przyby\u0142ych na pa\u0144ski pierwszy wyk\u0142ad w sile bodaj 700\u2014800 os\u00f3b?<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Oni przybyli na wiec polityczny, poniewa\u017c wcze\u015bniej zaprotestowa\u0142em publicznie przeciwko pr\u00f3bie zerwania pierwszego organizacyjnego zebrania Niezale\u017cnego Zrzeszenia Student\u00f3w UMCS, czyni\u0105c to zreszt\u0105 ostro, w j\u0119zyku, do jakiego Lublin nie jest przyzwyczajony. Wi\u0119c ci m\u0142odzi ludzie przybyli nie tyle na wyk\u0142ad popularnonaukowy, ile raczej na powt\u00f3rk\u0119 wspomnianej przed chwil\u0105 sytuacji. No i spotka\u0142o ich chyba wielkie rozczarowanie. Mam nadziej\u0119, \u017ce kolejnych wyk\u0142ad\u00f3w wys\u0142ucha mniej os\u00f3b, ale rzeczywi\u015bcie zainteresowanych histori\u0105.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Powiedzia\u0142 pan kiedy\u015b, \u017ce mity s\u0105 pi\u0119kniejsze ni\u017c rzeczywisto\u015b\u0107. Ale s\u0105 te\u017c chyba po\u017cyteczne, osobi\u015bcie nie wyobra\u017cam sobie \u015bwiata ludzkiego bez mit\u00f3w, bez ich akceptacji.<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Nie jestem przeciwko mitom i legendom, chodzi mi o to, by ludzie zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce s\u0105 to mity, pi\u0119kne obrazy, kt\u00f3re w rzeczywisto\u015bci mog\u0142y wygl\u0105da\u0107 zupe\u0142nie inaczej. Przyk\u0142adowo: mam negatywny pogl\u0105d na osob\u0119 Sienkiewicza i wyrobione zdanie o \u201eTrylogii\u201d, kt\u00f3ra nie ma nic wsp\u00f3lnego z prac\u0105 historyczn\u0105. Jednocze\u015bnie \u015bwietnie rozumiem, \u017ce cztery pokolenia Polak\u00f3w \u2014 ja tak\u017ce \u2014 zosta\u0142y wychowane na tych tomach, ze wszystkimi tego pozytywami i negatywami. W pierwszym i drugim pokoleniu ksi\u0105\u017cki Sienkiewicza wzmacnia\u0142y, a nawet kszta\u0142towa\u0142y \u015bwiadomo\u015b\u0107 narodow\u0105, ale w nast\u0119pnych podsyca\u0142y polski romantyzm, nie zawsze z korzy\u015bci\u0105 dla kraju. Przy okazji: pseudonim Kmicic nosi\u0142 i Feliks Edmundowicz Dzier\u017cy\u0144ski i Nakoniecznikow-Klukowski, szef Narodowych Si\u0142 Zbrojnych. <\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Reagan wygra\u0142 wybory prezydenckie w USA dzi\u0119ki odwo\u0142aniu si\u0119 do starego mitu bogatej, szcz\u0119\u015bliwej i pot\u0119\u017cnej Ameryki…<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Nie twierdz\u0119, \u017ce zas\u0142uchanie w mity to polska wada… Z podr\u0119cznik\u00f3w dla lice\u00f3w francuskich kraj ten wy\u0142ania si\u0119 jako p\u0119pek \u015bwiata, je\u015bli nie pod wzgl\u0119dem militarnym, to kulturalnym albo moralnym. Nie budzi to mojego zachwytu, ale wiem, \u017ce we Francji s\u0105 du\u017ce grupy spo\u0142eczne, kt\u00f3re maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 historii, zdolno\u015b\u0107 realistycznej jej oceny. Amerykanie \u2014 ich \u015bwiadomo\u015b\u0107 historyczna jest tak samo w\u0105t\u0142a jak nasza.<\/p>\n

Mity, symbole… Powiem kr\u00f3tko, \u017ce zanik lub dewaluacja pewnych symboli narodowych czy spo\u0142ecznych, do kt\u00f3rych by\u0142em przyzwyczajony, to dla mnie sprawa bardzo smutna. Zosta\u0142y one oplute… A wie pan, jak zareagowali studenci na pierwsz\u0105 interwencj\u0119 si\u0142 porz\u0105dkowych podczas wyk\u0142adu TKN w Krakowie? Otworzyli okna na ulic\u0119 Floria\u0144sk\u0105 i za\u015bpiewali trzy pie\u015bni: \u201eCzerwony Sztandar\u201d, \u201eBo\u017ce, co\u015b Polsk\u0119\u201d i \u201eMi\u0119dzynarod\u00f3wk\u0119\u201d… R\u00f3\u017cne tradycje staj\u0105 si\u0119 tradycj\u0105 og\u00f3ln\u0105 i to w inny spos\u00f3b, ni\u017c mo\u017cna by\u0142oby wyobrazi\u0107 sobie w systemach zmonopolizowanych.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 Czy historia jest nauczycielk\u0105 \u017cycia?<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 Nie, na pewno nie w tym sensie, jak to sobie ludzie wyobra\u017caj\u0105. Historia mo\u017ce pom\u00f3c w zrozumieniu przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci, udzieli\u0107 pewnych wskaz\u00f3wek do post\u0119powania w przysz\u0142o\u015bci. Na jej podstawie nie wolno niczego przewidywa\u0107, prognozowa\u0107, albowiem rola przypadku w \u017cyciu jest olbrzymia.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 A jaka \u015bwiadomo\u015b\u0107 winna wynika\u0107 z historii naszych zwi\u0105zk\u00f3w z s\u0105siadami?<\/p>\n

Adam Kersten<\/em>: \u2014 \u015awiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce nie tylko nas bito, ale i \u017ce my bili\u015bmy tak\u017ce, \u017ce swego czasu spalono nam Wilno, ale i my spalili\u015bmy Moskw\u0119, \u017ce Polacy i Ukrai\u0144cy wzajemnie wyrz\u0105dzili sobie wiele krzywd. Powinni\u015bmy w ko\u0144cu zrozumie\u0107, \u017ce w historii wszystko jest nasze: i dobre i z\u0142e… Nie ma dobrych stosunk\u00f3w z s\u0105siadami bez wzajemnego zrozumienia. My\u015bl\u0119 przecie\u017c, \u017ce przysz\u0142e pokolenia b\u0119d\u0105 rozumiej\u0105ce i z tego te\u017c wzgl\u0119du zaadresowa\u0142em swoje wyk\u0142ady do Polak\u00f3w XXI wieku. Dzisiaj, dzisiaj niech\u0119tnie spogl\u0105damy na narody \u017cyj\u0105ce poza naszymi granicami.<\/p>\n

\u015awiadomo\u015b\u0107 historyczna powinna by\u0107 stopniowo, powoli zmieniana we wzajemnym zaufaniu stron. Pogl\u0105d cz\u0142owieka winien by\u0107 tolerowany, a je\u015bli kto\u015b my\u015bli inaczej, to nie pow\u00f3d, aby\u015bmy od razu obdarzali si\u0119 ogromn\u0105 porcj\u0105 nienawi\u015bci. Kilkakrotnie po wojnie widzia\u0142em w Polsce rodz\u0105ce si\u0119 elementy \u015bwiadomo\u015bci wojny domowej, ostatnio w Gda\u0144sku 1970 roku. I jest to jedyna rzecz, kt\u00f3rej nie chcia\u0142bym do\u015bwiadczy\u0107.<\/p>\n

Ireneusz J. Kami\u0144ski<\/em>: \u2014 I ja tak\u017ce, panie profesorze. Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>\n

\n

1<\/a>Ksi\u0105\u017cka ta zosta\u0142a wydana wydana w 1988 r. po \u015bmierci A. Kerstena w 1983r. (przyp. — GEK).<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Kamena<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozmowa Ireneusza J. Kami\u0144skiego z prof. Adamem Kerstenem Wywiad przeprowadzony przez Ireneusza J. Kami\u0144skiego, opublikowany na \u0142amach Kameny, Nr 25…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1137","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1137","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1137"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1137\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2072,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1137\/revisions\/2072"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1137"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}