15 listopada 2023 r. w Instytucie Historii Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie Filip Go\u0144czy\u0144ski-Jussis obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105 pt. \u201eTowarzystwo Przyja\u017ani Polsko-Radzieckiej (1944\u20131990). Masowa organizacja spo\u0142eczna w Polsce Ludowej\/PRL\u201d. Promotorem pracy by\u0142 dr hab. Mariusz Mazur<\/a>, prof. UMCS, a recenzentami dr hab. Joanna Sadowska<\/a>, prof. Uniwersytetu w Bia\u0142ymstoku, oraz dr hab. Jacek Wo\u0142oszyn<\/a>, prof. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II.<\/em><\/p>\n Panu Doktorowi serdecznie gratulujemy!<\/em><\/small><\/p>\n Streszczenie<\/strong> Funkcjonowanie organizacji stara\u0142em si\u0119 przedstawi\u0107 mo\u017cliwie kompleksowo. W tym celu wykona\u0142em kwerendy rozproszonych materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych: archiwalnych, wydawnictw TPPR, memuarystycznych. Najwi\u0119ksze znaczenie, poza dokumentacj\u0105 centralnych instancji partii w\u0142adzy oraz administracji mia\u0142 zas\u00f3b dost\u0119pnych akt zarz\u0105d\u00f3w wojew\u00f3dzkich towarzystwa. Jego wykorzystanie pozwoli\u0142o mi uzyska\u0107 mi\u0119dzyregionaln\u0105 perspektyw\u0119 terenow\u0105 i ukaza\u0107 prowincjonaln\u0105 praktyk\u0119 realizowania g\u0142\u00f3wnie sto\u0142ecznych wytycznych. Przesuni\u0119cie punktu ci\u0119\u017cko\u015bci narracji poza centrum decyzyjne sprzyja\u0142o obfitszemu przedstawieniu funkcjonowania biurokratycznej instytucji od kuchni organizacyjnej dzi\u0119ki mniejszemu nieraz pu\u0142apowi autocenzury u lokalnych m\u00f3wc\u00f3w, protokolant\u00f3w i sprawozdawc\u00f3w.<\/p>\n W rozprawie opisa\u0142em zmienno\u015b\u0107 wielu element\u00f3w modelu dzia\u0142ania organizacji na przestrzeni dekad, np. kurs na pe\u0142ne upa\u0144stwowienie spowodowa\u0142 w 1950 r. likwidacj\u0119 w\u0142asnej sp\u00f3\u0142dzielni wydawniczej i sieci ksi\u0119gar\u0144, mo\u017cliwo\u015b\u0107 udzia\u0142u w organizowaniu wymiany turystycznej pojawi\u0142a si\u0119 dopiero po jej odmro\u017ceniu w dobie destalinizacji, a rosn\u0105ca masowo\u015b\u0107 wycieczek z czasem wzmacnia\u0142a ich znaczenie w palecie stowarzyszeniowych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107. Ten trend spowodowa\u0142, \u017ce kryzys finansowy wczesnych lat osiemdziesi\u0105tych przezwyci\u0119\u017cano m.in. przez powo\u0142anie w\u0142asnego biura turystycznego. Inne konteksty funkcjonowania towarzystwa trwa\u0142y jednak bez wi\u0119kszych korekt, przede wszystkim nie zmienia\u0142a si\u0119 podleg\u0142o\u015b\u0107 stowarzyszeniowych instancji komitetom PPR\/PZPR poszczeg\u00f3lnych szczebli, nawet je\u015bli mechanizmy nadzoru stopniowo przenoszono do sfery nieformalnej. Analizowa\u0142em r\u00f3wnie\u017c relacje z pozosta\u0142ymi instytucjami \u017cycia publicznego, wsp\u00f3\u0142organizuj\u0105cymi cz\u0119sto przedsi\u0119wzi\u0119cia samego TPPR i s\u0142u\u017c\u0105cymi nieraz za podstaw\u0119 rozbudowy jego struktur, przez co precyzyjne oddzielenie dorobku omawianej organizacji od cudzych zas\u0142ug jest zazwyczaj niemo\u017cliwe.<\/p>\n Rozprawie nada\u0142em uk\u0142ad chronologiczno-problemowy. Wyw\u00f3d poprowadzi\u0142em w ramach trzech rozdzia\u0142\u00f3w rozgraniczonych dwoma og\u00f3lnokrajowymi kryzysami systemu w\u0142adzy z lat 1956\u20131957 i 1980\u20131981. Zdecydowanie wa\u017cniejszym prze\u0142omem dla towarzystwa by\u0142a ta pierwsza cezura, gdy dosz\u0142o do przej\u015bciowego za\u0142amania dzia\u0142alno\u015bci, jej zasi\u0119g poza du\u017cymi miastami zosta\u0142 trwale ograniczony na skutek dw\u00f3ch okalaj\u0105cych czas niepokoj\u00f3w redukcji aparatu, a zmienione realia i mniej eksponowana pozycja zrzeszenia wymusi\u0142y cz\u0119\u015bciow\u0105 reorganizacj\u0119 sposobu funkcjonowania. O ile lata stalinizmu i presji ideologicznej na na\u015bladowanie sowieckich rozwi\u0105za\u0144 (w czym mia\u0142y pomaga\u0107 cho\u0107by masowe kursy j\u0119zyka rosyjskiego dla doros\u0142ych) cechowa\u0142y cz\u0119ste korekty i zmiany kursu s\u0142u\u017c\u0105ce w zamy\u015ble usprawnieniu nieefektywnej indoktrynacji, okres p\u00f3\u017aniejszy charakteryzowa\u0142 si\u0119 rosn\u0105c\u0105 rutyn\u0105 dzia\u0142a\u0144 powtarzanych w ramach kolejnych lat i kadencji, kanonem sta\u0142ych imprez, festiwali i konkurs\u00f3w. W ramach ka\u017cdego bloku chronologicznego narracj\u0119 podzieli\u0142em na podrozdzia\u0142y dotycz\u0105ce rozbudowy i trwania struktur wraz z wyk\u0142adem dziej\u00f3w politycznych organizacji, poszczeg\u00f3lnych ga\u0142\u0119zi jej aktywno\u015bci (zaanga\u017cowania w obchody rocznicowe, przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 kulturalno-o\u015bwiatowych, wsp\u00f3\u0142organizowania turystyki do ZSRS, dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej, oddzia\u0142ywania na m\u0142odzie\u017c) oraz portretu poszczeg\u00f3lnych zbiorowo\u015bci uczestnicz\u0105cych w dzia\u0142aniach TPPR (dzia\u0142aczy, pracownik\u00f3w, szeregowych cz\u0142onk\u00f3w), a tak\u017ce ich postaw wobec organizacji i jej przekazu.<\/p>\n W dysertacji akcentuj\u0119 przypadki realizowania pod szyldem towarzystwa inicjatyw oddolnych i pozaoficjalnych, nie zawsze zgodnych z lini\u0105 jego w\u0142adz i celami statutowymi: wplatania do propagandowych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 oraz imprez w\u0105tk\u00f3w mo\u017cliwie apolitycznych i czysto rozrywkowych, artyku\u0142owania i cz\u0119\u015bciowego zaspokajania popytu na wyjazdy na wsch\u00f3d (w celach nie tylko wypoczynkowo-poznawczych, ale i handlowych), wzgl\u0119dnie rzadkich epizod\u00f3w pr\u00f3b wykorzystywania stowarzyszeniowych kana\u0142\u00f3w do podtrzymywania kontakt\u00f3w z Polakami w ZSRS.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Stypendysta Fundacji 2014\u20132015 15 listopada 2023 r. w Instytucie Historii Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie Filip Go\u0144czy\u0144ski-Jussis obroni\u0142 prac\u0119 doktorsk\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2189","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2189","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2189"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2189\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2191,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2189\/revisions\/2191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Rozprawa doktorska: \u201eTowarzystwo Przyja\u017ani Polsko-Radzieckiej (1944\u20131990). Masowa organizacja spo\u0142eczna w Polsce Ludowej\/PRL\u201d <\/h5>\n
\nPrzedmiotem mojej dysertacji s\u0105 dzieje Towarzystwa Przyja\u017ani Polsko-Radzieckiej, wed\u0142ug oficjalnych danych jednej z najbardziej masowych organizacji spo\u0142ecznych (lub w uwarunkowaniach peerelowskiego centralizmu \u2013 quasi-spo\u0142ecznych) istniej\u0105cych w powojennej Polsce. By\u0142a to wielko\u015b\u0107 pozorna, podtrzymywana z przyczyn politycznych, ambicjonalnych i ceremonialnych za pomoc\u0105 presji na zbiorowy akces, wywieranej zw\u0142aszcza w zak\u0142adach pracy i szko\u0142ach, zawy\u017cania statystyk, rzadkiego weryfikowania opartej na nich ewidencji oraz systemu przedk\u0142adanych g\u0142\u00f3wnie dzia\u0142aczom zach\u0119t do podtrzymywania wielowarstwowej iluzji. To stowarzyszenie nie tylko pr\u00f3bowa\u0142o zaszczepia\u0107 obywatelom po\u017c\u0105dany wizerunek Zwi\u0105zku Sowieckiego i relacji polsko-sowieckich, ale te\u017c samym swym istnieniem i formalnie wielomilionow\u0105 liczebno\u015bci\u0105 mia\u0142o dowodzi\u0107 spo\u0142ecznej akceptacji postulowanego stanu przyja\u017ani. W rzeczywisto\u015bci tendencj\u0105 przewa\u017caj\u0105c\u0105 by\u0142y marazm lokalnych struktur, deficyt zaanga\u017cowania formalnych posiadaczy legitymacji cz\u0142onkowskich i niezbyt przekonuj\u0105ce pr\u00f3by pozorowania bardziej okaza\u0142ych aktywno\u015bci.<\/p>\n