Pani Doktor serdecznie gratulujemy!<\/em><\/small><\/p>\n Streszczenie<\/strong> Podstawowym za\u0142o\u017ceniem badawczym dysertacji by\u0142o prze\u015bledzenie wojennych \u017cyciorys\u00f3w uczni\u00f3w wymienionych o\u015brodk\u00f3w edukacyjnych oraz nakre\u015blenie portretu zbiorowego pokolenia, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142tworzyli. Nie by\u0142oby to mo\u017cliwe bez wskazania czynnik\u00f3w kszta\u0142tuj\u0105cych dan\u0105 generacj\u0119 \u2013 poczynaj\u0105c od modelu wychowania wywiedzionego z dom\u00f3w rodzinnych przez atmosfer\u0119 szk\u00f3\u0142, do kt\u00f3rych ucz\u0119szczali, po determinuj\u0105ce ich postawy zdarzenia z lat 1914\u20131921. <\/p>\n Wyznaczenie tych ram chronologicznych pozwoli\u0142o stworzy\u0107 uporz\u0105dkowan\u0105 narracj\u0119. Zaw\u0119\u017cenie tematyki do szk\u00f3\u0142 m\u0119skich tak\u017ce nie by\u0142o przypadkowe. M\u0142odzi ch\u0142opcy na tle swych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w stali si\u0119 grup\u0105 najbardziej aktywn\u0105. Jako pierwsi organizowali w Lublinie tajny skauting przygotowuj\u0105cy do walki zbrojnej w Legionach Polskich, a nast\u0119pnie w szeregach Wojska Polskiego. Odbywali r\u00f3wnie\u017c czynn\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 \u017co\u0142niersk\u0105, bior\u0105c bezpo\u015bredni udzia\u0142 w walkach frontowych. <\/p>\n Konstrukcja pracy oparta zosta\u0142a na uk\u0142adzie problemowo-chronologicznym. Om\u00f3wione zagadnienia przedstawiono na tle dziej\u00f3w Lublina i Lubelszczyzny oraz historii ziem polskich. <\/p>\n Rozprawa sk\u0142ada si\u0119 z czterech rozdzia\u0142\u00f3w. Pierwszy, traktuj\u0105cy o m\u0142odym pokoleniu Polak\u00f3w wobec Wielkiej Wojny, stanowi pr\u00f3b\u0119 zdefiniowania generacji jako wytworu kultury. Jego tre\u015b\u0107 koncentruje si\u0119 na wskazaniu czynnik\u00f3w formuj\u0105cych pokolenie w procesie przemian spo\u0142eczno-historycznych. Rozdzia\u0142 drugi za\u015b odnosi si\u0119 do stanu szkolnictwa lubelskiego pocz\u0105wszy od schy\u0142kowego okresu zaboru rosyjskiego a\u017c do 1918 roku oraz do przyj\u0119tego w szko\u0142ach polskich modelu wychowania harcerskiego. Ostatni rozdzia\u0142 rozprawy to epilog po\u015bwi\u0119cony problematyce dotycz\u0105cej pami\u0119ci o wysi\u0142ku wojennym omawianej generacji w niepodleg\u0142ej Rzeczypospolitej. T\u0142em rozwa\u017ca\u0144 sta\u0142a si\u0119 tu r\u00f3\u017cnorako definiowana pami\u0119\u0107 przesz\u0142o\u015bci oraz okre\u015blaj\u0105ce j\u0105 ramy spo\u0142eczne. Poleg\u0142ych upami\u0119tnia\u0142y ich rodziny, koledzy oraz wychowawcy. Pisano o nich wspomnienia. Starano si\u0119 sprowadza\u0107 ich cia\u0142a w rodzinne strony. Form\u0105 uczczenia nie\u017cyj\u0105cych uczestnik\u00f3w walk by\u0142o r\u00f3wnie\u017c wytyczanie cmentarzy wojennych, stawianie pomnik\u00f3w Nieznanego \u017bo\u0142nierza czy te\u017c fundowanie tablic memoratywnych, przy kt\u00f3rych wystawiano honorowe warty. <\/p>\n Opracowanie tematu rozprawy wymaga\u0142o wykorzystania materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych (r\u0119kopi\u015bmiennych i drukowanych oraz ikonograficznych) dost\u0119pnych w zasobach archiwalnych r\u00f3\u017cnych instytucji. Dzi\u0119ki nim uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 dane o wielu uczniach-\u017co\u0142nierzach. <\/p>\n Przez lata depozytariuszami pami\u0119ci o wychowankach m\u0119skich szk\u00f3\u0142 lubelskich by\u0142y tak\u017ce ich rodziny. Spo\u015br\u00f3d zbior\u00f3w prywatnych na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 dokumenty b\u0119d\u0105ce dawniej w posiadaniu Jana Magierskiego (obecnie w wi\u0119kszo\u015bci w zbiorach Prywatnego Muzeum Historycznego \u201eZnaki Czasu\u201d). S\u0105 to g\u0142\u00f3wnie materia\u0142y dotycz\u0105ce jego ojca Stanis\u0142awa (znanego farmaceuty i fotografika) oraz wuja Bartosza Jankowskiego, poleg\u0142ego w wojnie polsko-bolszewickiej jako \u017co\u0142nierz elitarnego Szwadronu Przybocznego Naczelnego Wodza. Niepublikowane fragmenty list\u00f3w i dziennik\u00f3w Bartosza pos\u0142u\u017cy\u0142y za o\u015b narracji rozprawy. <\/p>\n Niezmiernie wa\u017cne w opracowaniu tematu by\u0142y r\u00f3wnie\u017c materia\u0142y ze zbior\u00f3w rodzinnych Paw\u0142a Policzkiewicza oraz Longina G\u0142adyszewskiego, kt\u00f3rych stryjowie zgin\u0119li, walcz\u0105c w r\u00f3\u017cnych formacjach Wojska Polskiego, tego samego dnia 1920 r. W przypadku poleg\u0142ego na Ukrainie Wac\u0142awa Policzkiewicza udokumentowane zosta\u0142y tak\u017ce dramatyczne, bezskuteczne starania rodziny o sprowadzenie cia\u0142a do Lublina. Na podstawie za\u015b udost\u0119pnionych przez Stefana Osi\u0144skiego, krewnego zmar\u0142ego od ran artylerzysty Piotra Osi\u0144skiego, mo\u017cliwe by\u0142o odtworzenie informacji o jeszcze jednym m\u0142odym \u017co\u0142nierzu, kt\u00f3rego ekshumowane szcz\u0105tki pochowano w rodzinnym mie\u015bcie. <\/p>\n Wyj\u0105tkowym zbiorem pozwalaj\u0105cym rozbudowa\u0107 tre\u015bci rozprawy by\u0142y ponadto dokumenty udost\u0119pnione przez Mart\u0119 Pola\u0144sk\u0105, wnuczk\u0119 W\u0142adys\u0142awa Godziszewskiego, absolwenta, a nast\u0119pnie nauczyciela historii w Szkole Lubelskiej, zamordowanego w Katyniu w 1940 r. Niezmiernie pomocne sta\u0142y si\u0119 te\u017c materia\u0142y z kolekcji: Barbary Radzkiej (po\u015bwi\u0119cone wychowankowi Szko\u0142y Handlowej, adwokatowi Stanis\u0142awowi Radzkiemu), Anny Bajdy (zwi\u0105zane z jej dziadkiem, absolwentem Szko\u0142y Zamoyskiego, lekarzem Janem Ko\u0142tunem) oraz S\u0142awomira Snopka (dotycz\u0105ce majora Stanis\u0142awa Krzymowskiego, jednego z pierwszych cichociemnych).<\/p>\n Zbiory prywatne okaza\u0142y si\u0119 kopalni\u0105 skarb\u00f3w. Dodatkowych informacji dostarczy\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a drukowane r\u00f3\u017cnej proweniencji: broszury i druki ulotne, nekrologi i wspomnienia po\u015bmiertne, publicystyka prasowa z epoki, okoliczno\u015bciowe jednodni\u00f3wki i sprawozdania z dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego wydawane nak\u0142adem szk\u00f3\u0142, antologie poezji oraz przyk\u0142ady memuarystyki. <\/p>\n Niezwykle wa\u017cny pod wzgl\u0119dem zarysowania szerszej perspektywy sta\u0142 si\u0119 dzia\u0142 literatury przedmiotu, obejmuj\u0105cy opracowania dotycz\u0105ce dziej\u00f3w o\u015bwiaty polskiej prze\u0142omu XIX i XX stulecia, publikacje o pocz\u0105tkach ruchu harcerskiego oraz wydawnictwa po\u015bwi\u0119cone Polskiej Organizacji Wojskowej i dziejom Legion\u00f3w Polskich. Pomocne by\u0142y tak\u017ce ukazuj\u0105ce si\u0119 w mi\u0119dzywojniu historie pu\u0142kowe oraz lista strat \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego. W uzupe\u0142nieniu podj\u0119tej tematyki pos\u0142u\u017cy\u0142 ponadto bogaty dzia\u0142 Lubliniana, w tym publikacje po\u015bwi\u0119cone roli miasta nad Bystrzyc\u0105 w odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci. <\/p>\n Zgromadzenie i uporz\u0105dkowanie danych dotycz\u0105cych wybranej grupy osadzonej w konkretnym przedziale czasowym, a nast\u0119pnie wy\u0142onienie wsp\u00f3lnych element\u00f3w biografii jej cz\u0142onk\u00f3w pozwoli\u0142o wskaza\u0107, jaki wp\u0142yw mia\u0142y na konkretn\u0105 zbiorowo\u015b\u0107 zachodz\u0105ce procesy historyczne. Jednocze\u015bnie za\u015b mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 uchwycenie poszczeg\u00f3lnych postaci w r\u00f3\u017cnych kr\u0119gach wsp\u00f3lnotowych \u2013 rodzinnych, szkolnych czy te\u017c wojskowych. By\u0142a to tak\u017ce generacja skazana na cykliczn\u0105 (nie)pami\u0119\u0107. Do 1939 r. jej reprezentanci \u2013 zw\u0142aszcza przez spo\u0142eczno\u015bci lokalne \u2013 uznawani byli za bohater\u00f3w. Po II wojnie \u015bwiatowej, w okresie PRL, pokolenie to zosta\u0142o wymazane z oficjalnego dyskursu. Przetrwa\u0142o jednak w pami\u0119ci przesz\u0142o\u015bci. <\/p>\n Pr\u00f3ba nakre\u015blenia portretu zbiorowego mia\u0142a wy\u0142oni\u0107 obraz pokolenia, kt\u00f3re w nawi\u0105zaniu do funkcjonuj\u0105cego w kulturze polskiej okre\u015blenia \u201ekolumbowie rocznik 1920\u201d mo\u017cna metaforycznie nazwa\u0107 \u201epokoleniem prekolumb\u00f3w\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Stypendystka Fundacji 2021\u20132022 15 listopada 2023 r. w Instytucie Historii Uniwersytetu Marii Curie-Sk\u0142odowskiej w Lublinie Ma\u0142gorzata Surmacz, laureatka konkursu stypendialnego…<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-2204","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2204","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2204"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2204\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2207,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/2204\/revisions\/2207"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2204"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/Malgorzata-Surmacz_obrona_15.11.23-Sredni-300x277.jpg\")
<\/p>\nRozprawa doktorska: Uczniowie m\u0119skich gimnazj\u00f3w w Lublinie w walkach o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski w okresie I wojny \u015bwiatowej oraz wojny polsko-bolszewickiej w latach 1914\u20131921. Portret zbiorowy<\/h5>\n
\nRozprawa doktorska po\u015bwi\u0119cona zosta\u0142a dziejom wychowank\u00f3w lubelskich m\u0119skich szk\u00f3\u0142 \u015brednich, uczestnik\u00f3w walk o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i granice pa\u0144stwa polskiego w okresie I wojny \u015bwiatowej oraz wojen polsko-ukrai\u0144skiej i polsko-bolszewickiej. Zg\u0142\u0119bione zosta\u0142y losy uczni\u00f3w czterech gimnazj\u00f3w m\u0119skich: Szko\u0142y Filologicznej Stanis\u0142awa \u015aliwi\u0144skiego zwanej Szko\u0142\u0105 Lubelsk\u0105 (p\u00f3\u017aniejszego Gimnazjum im. Stefana Batorego), Szko\u0142y im. Stanis\u0142awa Staszica, a tak\u017ce Szko\u0142y Handlowej Zgromadzenia Kupc\u00f3w miasta Lublina (kt\u00f3ra przyj\u0119\u0142a patronat braci Augusta i Juliusza Vetter\u00f3w) oraz Szko\u0142y Realnej im. Hetmana Jana Zamoyskiego, jak r\u00f3wnie\u017c Szko\u0142y Rzemie\u015blniczej im. Stanis\u0142awa Syroczy\u0144skiego (dzisiejszego Zespo\u0142u Szk\u00f3\u0142 Samochodowych). Wspomniane plac\u00f3wki o\u015bwiatowe zacz\u0119\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 jako prywatne szko\u0142y z wyk\u0142adowym j\u0119zykiem polskim na pocz\u0105tku XX stulecia. <\/p>\n
\nRozdzia\u0142 trzeci rozprawy, b\u0119d\u0105cy jej zasadnicz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105, dotyczy wojennych los\u00f3w wychowank\u00f3w szk\u00f3\u0142 lubelskich w walkach o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Zaprezentowano tu sylwetki kilkudziesi\u0119ciu postaci. Zbie\u017cne jednostkowe historie, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 na obraz pokolenia, przedstawione zosta\u0142y na tle dziej\u00f3w wojennych Lublina. W\u015br\u00f3d poleg\u0142ych, kt\u00f3rych granica wieku oscylowa\u0142a w przedziale od 16 do 21 lat, odr\u0119bn\u0105 grup\u0119 stanowili ci, kt\u00f3rym nie by\u0142o dane przyst\u0105pi\u0107 do egzamin\u00f3w maturalnych. Ponadto wielu zmar\u0142o m\u0142odo w nast\u0119pstwie chor\u00f3b przebytych w obozach jenieckich czy miejscach internowania. <\/p>\n