{"id":319,"date":"2020-07-18T17:26:57","date_gmt":"2020-07-18T16:26:57","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=319"},"modified":"2020-07-18T17:32:01","modified_gmt":"2020-07-18T16:32:01","slug":"dr-jan-olaszek","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/dr-jan-olaszek\/","title":{"rendered":"Dr Jan Olaszek"},"content":{"rendered":"\t\t\t\r\n\t\t\t
\r\n\r\n\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t
\r\n\r\n\t\t\t\t\t\r\n\t\t\t\t\t
    \r\n\t\t\t\t\t\t
  1. \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n <\/i>Home <\/a>\r\n <\/span>\r\n \r\n <\/li>
  2. \/<\/span><\/li>
  3. Wiadomo\u015bci<\/span><\/li>\t\t\t\t\t<\/ol>\r\n\t\t\t\t\t
    <\/div>\r\n\t\t\t\t<\/div>\r\n\t\t\t<\/div>\r\n\t\t\t\n

    Stypendysta Fundacji 2013-2014<\/h2>\n

    12 kwietnia 2016 r. w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk pomy\u015blnie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 obrona pracy doktorskiej Jana Olaszka<\/strong> pt. \u201eFunkcjonowanie g\u0142\u00f3wnych pism informacyjnych podziemnej \u00bbSolidarno\u015bci\u00ab w Warszawie latach 1981\u20141989\u201d. Promotorem pracy by\u0142 prof. dr hab. Jerzy Eisler, a recenzentami prof. dr hab. Andrzej Friszke i dr hab. prof. IH PAN Krzysztof Kosi\u0144ski.<\/p>\n

    Panu Doktorowi serdecznie gratulujemy!<\/em><\/small><\/p>\n

    Rozprawa doktorska: <\/strong>Funkcjonowanie g\u0142\u00f3wnych pism informacyjnych podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Warszawie latach 1981\u20141989<\/strong><\/p>\n

    Streszczenie<\/strong>
    \n\"\"G\u0142\u00f3wnym celem pracy jest opisanie roli, jak\u0105 prasa drugiego obiegu odgrywa\u0142a w ruchu podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Problem ten analizuj\u0119, koncentruj\u0105c si\u0119 na historii kilku konspiracyjnych tytu\u0142\u00f3w prasowych. Wybra\u0142em siedem takich pism informacyjnych wydawanych w Warszawie, kt\u00f3re mia\u0142y wysokie nak\u0142ady i ponadregionalne znaczenie. Przy ich doborze bra\u0142em te\u017c pod uwag\u0119 czas i cz\u0119stotliwo\u015b\u0107 ich ukazywania si\u0119. Do bada\u0144 wybra\u0142em nast\u0119puj\u0105ce pisma: \u201eCDN \u2014 G\u0142os Wolnego Robotnika\u201d, \u201eKOS\u201d, \u201ePrzegl\u0105d Wiadomo\u015bci Agencyjnych\u201d, \u201eTygodnik Mazowsze\u201d, \u201eTygodnik Wojenny\u201d, \u201eWiadomo\u015bci\u201d i \u201eWol\u0119\u201d. Przyj\u0105\u0142em za\u0142o\u017cenie, \u017ce wszystkie funkcje podziemnej prasy b\u0119d\u0105 najlepiej widoczne przy przedstawieniu poszczeg\u00f3lnych aspekt\u00f3w historii drugiego obiegu wydawniczego: mechanizmu tworzenia i rozpowszechniania pism, codziennego funkcjonowania \u015brodowisk wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych nieoficjalny obieg, recepcji spo\u0142ecznej opozycyjnej prasy oraz reakcji w\u0142adz PRL na teksty tam si\u0119 ukazuj\u0105ce. Przyj\u0119cie takich za\u0142o\u017ce\u0144 wpisuje t\u0119 prac\u0119 jednocze\u015bnie w kilka nurt\u00f3w badawczych.<\/p>\n

    Skoncentrowanie si\u0119 na wycinku historii \u201eSolidarno\u015bci\u201d zwi\u0105zanym z podziemn\u0105 pras\u0105 sytuuje moje badania na pograniczu historiografii i medioznawstwa. Solidarno\u015bciowe pisma interesuj\u0105 mnie jako gazety maj\u0105ce pewn\u0105 polityk\u0119 redakcyjn\u0105, swoist\u0105 poetyk\u0119 i okre\u015blonego czytelnika. Jednocze\u015bnie wa\u017cne dla mnie s\u0105 polityczne i spo\u0142eczne aspekty zjawiska konspiracyjnej prasy. Interesuje mnie zar\u00f3wno jej wk\u0142ad w polityk\u0119 ruchu opozycyjnego w PRL, jak te\u017c indywidualne prze\u017cycia cz\u0142onk\u00f3w ich redakcji i ich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Pisz\u0105c o \u015brodowiskach tworz\u0105cych podziemne gazety, staram si\u0119 zastanawia\u0107 si\u0119 nie tylko nad ich znaczeniem politycznym, lecz tak\u017ce nad codziennym funkcjonowaniem pisz\u0105cych do nich i je redaguj\u0105cych os\u00f3b.<\/p>\n

    Ta perspektywa wpisuje si\u0119 jednocze\u015bnie w nurty historiografii politycznej i spo\u0142ecznej. Interesuj\u0105 mnie takie zagadnienia dotycz\u0105ce podziemnych pism, jak ich oparcie organizacyjne, programy polityczne prezentowane na ich \u0142amach oraz polityka w\u0142adz wobec nich. Staram si\u0119 odtwarza\u0107 podstawowe fakty z historii wszystkich siedmiu interesuj\u0105cych mnie pism i umiejscowi\u0107 ka\u017cde z nich na mapie politycznej \u015brodowisk opozycyjnych w PRL. Jednocze\u015bnie jednak istotne jest dla mnie wykorzystanie kategorii stosowanych w badaniach nad ruchami spo\u0142ecznymi. Takie spojrzenie nie musi oznacza\u0107, \u017ce zamiast dominuj\u0105cej w historiografii politycznej ruchu tendencji, by skupia\u0107 si\u0119 na jego liderach, koncentrowa\u0107 si\u0119 trzeba na dzia\u0142aniach zbiorowych podejmowanych przez niemal anonimowych dzia\u0142aczy. Interesuj\u0105 mnie oni nie tylko jako zbiorowo\u015b\u0107, lecz tak\u017ce jako jednostki. Bliska jest mi perspektywa przybli\u017caj\u0105ca indywidualne prze\u017cycia uczestnik\u00f3w niezale\u017cnego ruchu wydawniczego. Wa\u017cne dla mnie jest uchwycenie spo\u0142ecznych i kulturowych kontekst\u00f3w funkcjonowania podziemnych gazet: \u017cycia codziennego tworz\u0105cych je ludzi, ich stylu \u017cycia, kodu kulturowego czy charakteru \u0142\u0105cz\u0105cych ich wi\u0119zi.<\/p>\n

    W swoich badaniach korzystam ze zr\u00f3\u017cnicowanej bazy \u017ar\u00f3d\u0142owej. Podstawowym \u017ar\u00f3d\u0142em jest sama prasa podziemna. Opr\u00f3cz siedmiu pism, kt\u00f3re s\u0105 przedmiotem mojego badania, przywo\u0142uj\u0119 te\u017c kilka innych. Wykorzysta\u0142em ponadto tworzone przez specjaln\u0105 kom\u00f3rk\u0119 w polskiej sekcji Radia Wolna Europa biuletyny po\u015bwi\u0119cone konspiracyjnej prasie wydawanej w Polsce. Przeprowadzi\u0142em r\u00f3wnie\u017c liczne kwerendy archiwalne, kt\u00f3re obj\u0119\u0142y przede wszystkim zbiory Archiwum Akt Nowych (zespo\u0142y: KC PZPR, Prokuratura Generalna, Urz\u0105d Rady Ministr\u00f3w, G\u0142\u00f3wny Urz\u0105d Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk), kilku archiw\u00f3w Instytutu Pami\u0119ci Narodowej (dokumenty operacyjne, \u015bledcze i procesowe), Archiwum O\u015brodka Karta (kolekcje \u015brodowiskowe) oraz Stowarzyszenia \u201eArchiwum Solidarno\u015bci\u201d (Archiwum Wiktora Kulerskiego). Uzupe\u0142niaj\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142a odnalaz\u0142em m.in. w Archiwum Komisji Krajowej NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w Gda\u0144sku, Zak\u0142adzie Narodowym im. Ossoli\u0144skich we Wroc\u0142awiu oraz w zbiorach Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodleg\u0142o\u015bciowego w Krakowie. Szeroko korzysta\u0142em z dziennik\u00f3w i wspomnie\u0144 os\u00f3b zaanga\u017cowanych w tworzenie i rozpowszechnianie podziemnej prasy. Na potrzeby projektu zebra\u0142em te\u017c ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105t relacji; opr\u00f3cz nich przywo\u0142uj\u0119 jeszcze kilkadziesi\u0105t \u015bwiadectw udost\u0119pnionych mi przez innych badaczy.<\/p>\n

    Praca ma uk\u0142ad problemowy. W kolejnych rozdzia\u0142ach omawiam poszczeg\u00f3lne aspekty funkcjonowania interesuj\u0105cych mnie pism podziemnych. Nieuniknione sta\u0142y si\u0119 pewne powt\u00f3rzenia, s\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce przyj\u0119ta przeze mnie konstrukcja pracy pozwoli\u0142a najlepiej uwypukli\u0107 interesuj\u0105ce mnie zjawiska i problemy. Pierwszy rozdzia\u0142 ma charakter wprowadzaj\u0105cy; dotyczy ca\u0142ego zjawiska prasy drugiego obiegu w PRL w latach 1976\u20141989 oraz jego istotnych kontekst\u00f3w: historycznych tradycji wydawania konspiracyjnych gazet, sytuacji prasy oficjalnej w PRL, roli zagranicznych rozg\u0142o\u015bni radiowych i publikacji emigracyjnych oraz historii wschodnioeuropejskiego samizdatu. Same dzieje drugiego obiegu wydawniczego przedstawiam w nim w skali makro. Spojrzenie na zjawisko z takiej szerokiej i og\u00f3lnej perspektywy umo\u017cliwia zarysowanie t\u0142a wa\u017cnego do zrozumienia historii najpopularniejszych warszawskich pism solidarno\u015bciowego podziemia.<\/p>\n

    Rozdzia\u0142y od drugiego do dziesi\u0105tego dotycz\u0105 ju\u017c g\u0142\u00f3wnego tematu pracy. W pierwszym z nich, zatytu\u0142owanym \u201ePodziemne redakcje\u201d, przedstawiam histori\u0119 poszczeg\u00f3lnych pism, genez\u0119 tworz\u0105cych je \u015brodowisk, zasady pracy zespo\u0142\u00f3w redakcyjnych oraz miejsce ka\u017cdego z nich na mapie warszawskiego podziemia. Nast\u0119pny rozdzia\u0142 opowiada o codziennej pracy podziemnych dziennikarzy, sposobach zdobywania przez nich informacji i redagowania tekst\u00f3w, roli mieszka\u0144 redakcyjnych, problemie relacji \u0142\u0105cz\u0105cych redakcje ze strukturami \u201eSolidarno\u015bci\u201d i zachodz\u0105cych mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi pismami. Kolejne cztery rozdzia\u0142y w najwi\u0119kszym stopniu maj\u0105 charakter prasoznawczy.<\/p>\n

    Rozdzia\u0142 \u201ePodziemne gazety\u201d dotyczy nak\u0142ad\u00f3w, cz\u0119stotliwo\u015bci wydawania, uk\u0142adu g\u0142\u00f3wnych rubryk i polityki informacyjnej pism podziemnych. W nast\u0119pnym, zatytu\u0142owanym \u201eNa \u0142amach: podziemna \u00bbSolidarno\u015b\u0107\u00ab\u201d, przedstawione zosta\u0142y takie w\u0105tki, jak rola informacji o represjach i formach oporu, kreowanie przez podziemn\u0105 pras\u0119 wzorc\u00f3w osobowych, kodeks\u00f3w w\u0142a\u015bciwego post\u0119powania i publikowanie wiadomo\u015bci o typowo zwi\u0105zkowym charakterze. W rozdziale \u201eNa \u0142amach: naziemna rzeczywisto\u015b\u0107\u201d odtworzy\u0142em wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z opozycyjnych gazet wizerunek przeciwnika w\u0142adz PRL, Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i spo\u0142ecze\u0144stwa, opisa\u0142em te\u017c tematy dotycz\u0105ce spraw mi\u0119dzynarodowych, jakie pojawia\u0142y si\u0119 na \u0142amach pism podziemnych, oraz zastanowi\u0142em si\u0119 nad og\u00f3lnym obrazem rzeczywisto\u015bci zarysowuj\u0105cym si\u0119 w tej prasie. Rozdzia\u0142 \u201eCo robi\u0107? Podziemna publicystyka\u201d zawiera om\u00f3wienie debat programowych dotycz\u0105cych strajku generalnego, kszta\u0142tu podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d, poszukiwania nowych form dzia\u0142ania i kwestii kompromisu z w\u0142adzami PRL. Omawiaj\u0105c najwa\u017cniejsze podziemne teksty i debaty, stara\u0142em si\u0119 opisa\u0107 nie tylko ich wymow\u0119, lecz tak\u017ce odtworzy\u0107 reakcje na nie. <\/p>\n

    W rozdziale \u201eOd drukarni do czytelnika\u201d odtworzy\u0142em drog\u0119, jak\u0105 podziemne pisma przechodzi\u0142y po przygotowaniu ich przez redakcje \u2014 od podziemnych drukarni, przez sie\u0107 kolporta\u017cu, po czytelnik\u00f3w \u2014 oraz kwestie finans\u00f3w, kontakt\u00f3w mi\u0119dzynarodowych i wsp\u00f3\u0142pracy tw\u00f3rc\u00f3w tych pism z dzia\u0142aczami \u201eSolidarno\u015bci\u201d z mniejszych o\u015brodk\u00f3w opozycyjnych. Rozdzia\u0142 \u201eFunkcjonariusze vs. konspiratorzy\u201d dotyczy zwalczania podziemnej prasy przez w\u0142adze PRL. Przedstawiam w nim polityk\u0119 rz\u0105dz\u0105cych wobec drugiego obiegu wydawniczego, dzia\u0142ania policji politycznej przeciwko g\u0142\u00f3wnym pismom informacyjnym podziemnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Warszawie, strategie obronne konspirator\u00f3w oraz do\u015bwiadczenia represji. W ostatnim rozdziale pracy, zatytu\u0142owanym \u201eLudzie konspiracji\u201d, skoncentrowa\u0142em si\u0119 z kolei na uczestnikach niezale\u017cnego ruchu wydawniczego. Zarysowa\u0142em w nim profil spo\u0142eczny redaktor\u00f3w i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w warszawskich pism podziemnych, opisa\u0142em ich motywacje, styl \u017cycia oraz tworzon\u0105 przez nich sie\u0107 spo\u0142eczn\u0105.<\/p>\n

    Przeanalizowanie wszystkich tych problem\u00f3w pozwoli\u0142o mi wskaza\u0107 nast\u0119puj\u0105ce funkcje prasy podziemnej: informacyjn\u0105, mobilizacyjn\u0105, symboliczn\u0105, integracyjn\u0105, programow\u0105, formacyjn\u0105, delegitymizacyjn\u0105, organizacyjn\u0105 oraz funkcj\u0119 kreowania elit.<\/p>\n

    Streszczenie rozprawy doktorskiej dr. Jana Olaszka \u201eFunkcjonowanie g\u0142\u00f3wnych pism informacyjnych podziemnej \u00bbSolidarno\u015bci\u00ab w Warszawie latach 1981\u20141989\u201d, przygotowanej pod kierunkiem prof. dr. hab. Jerzego Eislera, obronionej w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk 12 kwietnia 2016 r.<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Stypendysta Fundacji 2013-2014 12 kwietnia 2016 r. w Instytucie Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk pomy\u015blnie zako\u0144czy\u0142a si\u0119 obrona…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-319","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=319"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":324,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/319\/revisions\/324"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}