{"id":671,"date":"2020-07-21T17:28:42","date_gmt":"2020-07-21T16:28:42","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=671"},"modified":"2020-07-21T17:28:42","modified_gmt":"2020-07-21T16:28:42","slug":"wzor-krytycznego-myslenia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wzor-krytycznego-myslenia\/","title":{"rendered":"Wz\u00f3r krytycznego my\u015blenia"},"content":{"rendered":"

Krystyna Kersten, przedstawiaj\u0105c histori\u0119 Polski, jest ch\u0142odnym analitykiem, cho\u0107 jej sympatie s\u0105 oczywiste: po stronie walcz\u0105cych o wolno\u015b\u0107 \u2013 pisze w 75. rocznic\u0119 jej urodzin<\/strong><\/p>\n

Andrzej Friszke<\/h2>\n

Andrzej Friszke jest profesorem w Instytucie Studi\u00f3w Politycznych Polskiej Akademii Nauk. Autor m.in. Polska. Losy pa\u0144stwa i narodu 1939\u20131989<\/em>, Opozycja polityczna w PRL 1945\u20131980<\/em>, Anatomia buntu. Kuro\u0144, Modzelewski i komandosi <\/em>i Czas KOR-u. Jacek Kuro\u0144 a geneza \u201eSolidarno\u015bci\u201d<\/em>.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

Krystyna Kersten dla mojego pokolenia historyk\u00f3w PRL jest bardzo wa\u017cnym nauczycielem i\u00a0niedo\u015bcig\u0142ym wzorem naukowca. By\u0142o to prawie 30 lat temu, gdy system komunistyczny trzyma\u0142 si\u0119 jeszcze mocno i nic nie zapowiada\u0142o jego upadku, ale istnia\u0142y ju\u017c \u015brodowiska niepokornej, opozycyjnej inteligencji. W\u0142a\u015bnie wtedy niewielkie grono historyk\u00f3w przyst\u0105pi\u0142o do pisania dziej\u00f3w pierwszych lat powojennych. Archiwa by\u0142y niedost\u0119pne, a\u00a0zamiar sam w sobie czynem \u201eantysocjalistycznym\u201d. Oczywiste jest wi\u0119c, \u017ce to grono ideowo powi\u0105zane by\u0142o z g\u0142\u00f3wnym nurtem opozycji skupionym przy KOR i Towarzystwie Kurs\u00f3w Naukowych. Pozostawali jednak naukowcami, historykami, a nie dzia\u0142aczami czy publicystami opozycji. Nie chcieli bowiem poddawa\u0107 nauki nawet najs\u0142uszniejszym racjom bie\u017c\u0105cej polityki.<\/p>\n

W gronie tym byli: Krystyna Kersten i Maria Turlejska, Andrzej Paczkowski i Jerzy Holzer, Maciej Ko\u017ami\u0144ski i Jan Kofman oraz Adam Michnik, jedyny w\u015br\u00f3d nich polityk i publicysta, redaktor \u201eKrytyki\u201d, inicjator tych zebra\u0144. Mia\u0142em zaszczyt do\u0142\u0105czy\u0107 do nich w 1982 r.<\/p>\n

W dorobku Krystyny Kersten zwraca uwag\u0119 wydana w 1974 r. ksi\u0105\u017cka Repatriacja ludno\u015bci polskiej po II wojnie \u015bwiatowej<\/em>, jedna z nielicznych naukowych prac o pierwszych latach powojennych. Pod tym tytu\u0142em kry\u0142a si\u0119 opowie\u015b\u0107 o losach Polak\u00f3w przesiedlanych po wojnie z Kres\u00f3w, powracaj\u0105cych z g\u0142\u0119bi ZSRR, z Niemiec, z Zachodu. Ta w\u0119dr\u00f3wka, kt\u00f3ra obj\u0119\u0142a miliony, tworzy\u0142a spo\u0142eczne warunki wielu zjawisk politycznych lat powojennych.<\/p>\n

Mia\u0142a te\u017c za sob\u0105 monografi\u0119 o PKWN, kt\u00f3ra by\u0142a zgodna z jej m\u0142odzie\u0144czym opowiedzeniem si\u0119 za PRL. Nale\u017ca\u0142a do tych, kt\u00f3rzy w m\u0142odo\u015bci przeszli przez komunizm, dojrzewaj\u0105c, liczyli na liberalizacj\u0119 systemu, rozczarowani oddawali partyjne legitymacje (uczyni\u0142a to po inwazji na Czechos\u0142owacj\u0119), by w wieku dojrza\u0142ym szuka\u0107 intelektualnej niezale\u017cno\u015bci, a zarazem wspiera\u0107 demokratyczn\u0105 opozycj\u0119.<\/p>\n

Spotka\u0142em j\u0105 w 1981 r., gdy przysz\u0142a do \u201eTygodnika Solidarno\u015b\u0107\u201d z propozycj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy. W ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy wydawania pisma odda\u0142a do druku trzy wa\u017cne artyku\u0142y. Pierwszy to refleksje nad drog\u0105 przebyt\u0105 od 1956 r., drugi dotyczy\u0142 okoliczno\u015bci powstania PKWN, trzeci \u2013 pogromu kieleckiego w 1946 r. Jesieni\u0105 1981 r. dokona\u0142a rzeczy niezwyk\u0142ej \u2013 napisa\u0142a na 200 stronach histori\u0119 powojennego dziesi\u0119ciolecia. Ksi\u0105\u017cka jako wk\u0142adka do pisma zosta\u0142a wydrukowana w numerze \u015bwi\u0105tecznym \u201eTygodnika\u201d. 13 grudnia posz\u0142a na przemia\u0142.<\/p>\n

Historia polityczna Polski 1944\u20131956<\/em> ukaza\u0142a si\u0119 ju\u017c w stanie wojennym. W tamtym czasie mia\u0142a niezwyk\u0142e znaczenie. Nie tylko przypomina\u0142a losy Polak\u00f3w w powojennym dziesi\u0119cioleciu, ujawnia\u0142a bezprawie, fa\u0142szerstwa, terror, niesuwerenno\u015b\u0107 pa\u0144stwa. Pokazywa\u0142a losy wielkich zbiorowisk ludzkich, t\u0142umaczy\u0142a pierwszy etap tego, z czego potem wyros\u0142a \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d. Ksi\u0105\u017cka ta i odpisy jej fragment\u00f3w kr\u0105\u017cy\u0142y w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w z\u00a0r\u00f3\u017cnych gruo i \u015brodowisk, tak\u017ce robotniczych.<\/p>\n

W 1986 r. zosta\u0142y wydane w Pary\u017cu, a zaraz potem w podziemiu, Narodziny systemu w\u0142adzy. Polska 1943\u20131948<\/em>. Autorka ukaza\u0142a tworzenie si\u0119 systemu rz\u0105d\u00f3w komunistycznych, mechanizmy zale\u017cno\u015bci od ZSRR, postaw\u0119 Zachodu wbec Polski, dylematy polityk\u00f3w. Jest to nadal najwa\u017cniejsza monografia na ten temat. By\u0142a to te\u017c propozycja metodologiczna, jak pisa\u0107 dzieje. Kerstenowa zachowywa\u0142a dystans wobec wszystkich stron konfliktu, zauwa\u017ca\u0142a podzielone racje, unika\u0142a os\u0105d\u00f3w. By\u0142a ch\u0142odnym analitykiem, cho\u0107 jej sympatie by\u0142y oczywiste: po stronie walcz\u0105cych o wolno\u015b\u0107, ale z uwzgl\u0119dnieniem reali\u00f3w wielkiej polityki.<\/p>\n

Potem przysz\u0142y ksi\u0105\u017cki nast\u0119pne, kt\u00f3re s\u0105 dope\u0142nieniem wynikaj\u0105cych z tych za\u0142o\u017ce\u0144 pyta\u0144. Czy by\u0142y szanse na inn\u0105, niekomunistyczn\u0105 Polsk\u0119? Lub inaczej: czy zachodnie mocarstwa \u201esprzeda\u0142y\u201d nas w Ja\u0142cie, czy te\u017c zosta\u0142y \u2013 nie bez w\u0142asnej winy \u2013 oszukane przez Stalina? O\u00a0tym jest Ja\u0142ta w polskiej perspektywie<\/em>, wydana w Londynie w 1989 r. Inne pytania stawia\u0142a w podziemnej \u201eKrytyce\u201d. Szczeg\u00f3lnie o powojenne podziemie \u2013 czy by\u0142o dojrza\u0142\u0105 alternatyw\u0105 ideow\u0105, jakie stawa\u0142y przed nim dylematy politycznego my\u015blenia? Albo w innym studium \u2013 jak postrzegali sytuacj\u0119 powojennej Polski intelektuali\u015bci w kraju i na emigracji? Czy widzieli potrzeb\u0119 oporu, czy przystosowania? Klamr\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 te rowa\u017cania by\u0142 tytu\u0142 tomu zawieraj\u0105cego te studia: Mi\u0119dzy wyzwoleniem a zniewoleniem. Polska 1944\u20131956<\/em>. Inne szkice ukaza\u0142y si\u0119 w tomie Pisma rozproszone<\/em>, opublikowanym w 2006 r.<\/p>\n

Ju\u017c w wolnej Polsce zaj\u0119\u0142a si\u0119 wnikliwiej problemem stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich w czasie wojny i po wojnie, pisz\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 Polacy, \u017bydzi, komunizm. Anatomia p\u00f3\u0142prawd 1939\u20131968<\/em>. Wraz z nastaniem wolno\u015bci mog\u0142a w pe\u0142ni zaistnie\u0107, o czym \u015bwiadcz\u0105 jej wypowiedzi w\u00a0pismach popularnonaukowych i codziennych, a tak\u017ce bogactwo temat\u00f3w obejmuj\u0105cych pierwsze dziesi\u0119ciolecie i pr\u00f3by namys\u0142u nad pytaniem: czym by\u0142a PRL? Nie udziela\u0142a schematycznej odpowiedzi, jak zawsze wskazywa\u0142a na r\u00f3\u017cne okoliczno\u015bci, pot\u0119pia\u0142a mechanizmy systemu, ale zastanawia\u0142a si\u0119 nad zachowaniami uwik\u0142anych we\u0144 ludzi, granicami ich mo\u017cliwych wybor\u00f3w. Podobn\u0105 metod\u0119 analizy zastosowa\u0142a jako ekspert sejmowej komisji odpowiedzialno\u015bci konstytucyjnej, badaj\u0105cej w latach 1993\u20131996 kwesti\u0119 wprowadzenia stanu wojennego. Jedyny raz w III RP znalaz\u0142a si\u0119 w centrum polityki, ale stara\u0142a si\u0119 tak\u017ce w\u00f3wczas trzyma\u0107 regu\u0142 eksperta historyka. Jej raport obok opracowa\u0144 Andrzeja Paczkowskiego i Jerzego Holzera by\u0142 najwa\u017cniejszym studium tego tematu.<\/p>\n

Sens s\u0142owa \u201eautorytet\u201d jest dzi\u015b podwa\u017cany i o\u015bmieszany. Nie ma jednak spo\u0142ecze\u0144stwa bez autorytet\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie w nauce s\u0105 nieodzowne. Krystyna Kersten budowa\u0142a sw\u00f3j autorytet przez lata. Skromna i bezpo\u015brednia, oddzia\u0142ywa\u0142a swoj\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105. Skupi\u0142o si\u0119 wok\u00f3\u0142 niej wielu m\u0142odych. Wraz ze starszymi kolegami, a przyjaci\u00f3\u0142mi Krystyny, stworzyli oni na jej 70-lecie tom Komunizm. Ideologia, system, ludzie<\/em>, opublikowany pod redakcj\u0105 Tomasza Szaroty.<\/p>\n

Kerstenowa wyra\u017anie formu\u0142owa\u0142a sw\u00f3j program jako historyk. Nie chcia\u0142a operowa\u0107 cczarno-bia\u0142ymi schematami, wpada\u0107 w ton patriotycznych emocji, schlebia\u0107 potocznym opiniom. Cz\u0119sto sz\u0142a przeciw, r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy podejmowa\u0142a trudne w\u0105tki stosunk\u00f3w polsko-\u017cydowskich. Pisz\u0105c o przesz\u0142o\u015bci, poddawa\u0142a analizie mi\u0119dzynarodow\u0105 sytuacj\u0119 Polski, warunki spo\u0142eczne, stan \u015bwiadomo\u015bci, istniej\u0105ce podzia\u0142y ideowe, gr\u0119 r\u00f3\u017cnorodnych interes\u00f3w. Jej pisarstwo by\u0142o i jest zach\u0119t\u0105 do g\u0142\u0119bszego namys\u0142u nad przesz\u0142o\u015bci\u0105.<\/p>\n

\u201eTraktuj\u0119 swoje ksi\u0105\u017cki i wyk\u0142ady \u2013 pisa\u0142a w 1986 r. \u2013 jako surowiec i zarazem zaczyn do wyrabiania samodzielnych s\u0105d\u00f3w i opinii, od kt\u00f3rych zale\u017cy rozw\u00f3j racjonalnej my\u015bli spo\u0142ecznej i\u00a0nowoczesnej kultury politycznej.\u201d<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0Gazeta Wyborcza<\/em><\/strong>, 25.05.2006<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krystyna Kersten, przedstawiaj\u0105c histori\u0119 Polski, jest ch\u0142odnym analitykiem, cho\u0107 jej sympatie s\u0105 oczywiste: po stronie walcz\u0105cych o wolno\u015b\u0107 \u2013 pisze…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-671","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/671","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=671"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/671\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":672,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/671\/revisions\/672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}