{"id":807,"date":"2020-07-22T23:07:00","date_gmt":"2020-07-22T22:07:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=807"},"modified":"2020-07-22T23:11:38","modified_gmt":"2020-07-22T22:11:38","slug":"mistrzyni","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/mistrzyni\/","title":{"rendered":"Mistrzyni"},"content":{"rendered":"
Jerzy Jedlicki<\/h5>\n

Jerzy Jedlicki jest profesorem w Instytucie Historii PAN, zajmuje si\u0119 histori\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i umys\u0142ow\u0105 Polski XIX wieku. Autor m.in. ksi\u0105\u017cek: Jakiej cywilizacji Polacy potrzebuj\u0105. Studia z dziej\u00f3w idei i wyobra\u017ani XIX wieku<\/em>, \u015awiat zwyrodnia\u0142y. L\u0119ki i wyroki krytyk\u00f3w nowoczesno\u015bci<\/em> oraz B\u0142\u0119dne ko\u0142o 1832\u20131864<\/em> (t. 2 serii \u201eDzieje inteligencji polskiej do roku 1918\u201d).<\/small><\/p><\/blockquote>\n

\"\"Krystyna Kersten prze\u017cy\u0142a siedem lat temu udar, kt\u00f3ry przeci\u0105\u0142 jej znakomicie rozwijaj\u0105c\u0105 si\u0119 prac\u0119 badawcz\u0105 i\u00a0pisarsk\u0105. Nie przerwa\u0142 jednak szcz\u0119\u015bliwie jej obecno\u015bci w\u00a0\u015bwiecie my\u015bli historycznej, poniewa\u017c m\u0142odsi koledzy i\u00a0uczniowie s\u0105 \u015bwiadomi tego, co jej zawdzi\u0119czaj\u0105. Tomasz Szarota i\u00a0Dariusz Libionka pieczo\u0142owicie zebrali rozproszone artyku\u0142y i\u00a0u\u0142o\u017cyli z\u00a0nich poka\u017any tom.<\/strong><\/p>\n

Decyzja autor\u00f3w wyboru, aby wyda\u0107 teksty, kt\u00f3re nie wesz\u0142y do ksi\u0105\u017cek Kerstenowej, by\u0142a logiczna. Wszelako ostatnie wydania jej ksi\u0105\u017cek, tak ch\u0119tnie wypuszczanych w\u00a0\u015bwiat przez wydawnictwa podziemne lat osiemdziesi\u0105tych (zw\u0142aszcza przez Bibliotek\u0119 \u201eKrytyki\u201d i\u00a0Wydawnictwo Kr\u0105g), a\u00a0potem przez londy\u0144ski Aneks i\u00a0Niezale\u017cn\u0105 Oficyn\u0119 Wydawnicz\u0105, s\u0105 ju\u017c praktycznie, poza najwi\u0119kszymi bibliotekami, nie do zdobycia: ostatnia z\u00a0nich wysz\u0142a w\u00a01993\u00a0r. Co za tym idzie, \u201ePisma rozproszone\u201d przypominaj\u0105, \u017ce pora na wznowienie takich fundamentalnych dzie\u0142 jak \u201eNarodziny systemu w\u0142adzy: Polska 1943\u20131948\u201d (1984, 1986, 1990), \u201eJa\u0142ta w\u00a0polskiej perspektywie\u201d (1989), \u201ePolacy, \u017bydzi, komunizm: anatomia p\u00f3\u0142prawd 1939\u201368\u201d (1992) czy \u201eMi\u0119dzy wyzwoleniem a\u00a0zniewoleniem: Polska 1944\u20131956\u201d (1993).<\/p>\n

Krystyna Kersten raz po raz powraca\u0142a do temat\u00f3w wcze\u015bniej ju\u017c przez ni\u0105 opracowanych: czy to dlatego, \u017ce uzyska\u0142a dost\u0119p do nowych \u017ar\u00f3de\u0142, czy dlatego, \u017ce zobaczy\u0142a sw\u00f3j przedmiot w\u00a0szerszym ni\u017c poprzednio kontek\u015bcie. Sprawa polska i\u00a0dyplomacja przed i\u00a0po ja\u0142ta\u0144skiej konferencji trzech mocarstw, wojenne i\u00a0powojenne przesiedlenia ludno\u015bci w\u00a0Europie Wschodniej, polskie podziemie wojskowe i\u00a0cywilne w\u00a0oporze przeciw w\u0142adzy komunistycznej, ewolucja postaw polskiej inteligencji w\u00a0latach powojennych, pogrom \u017byd\u00f3w w\u00a0Kielcach w\u00a0lipcu 1946\u00a0r. \u2013\u00a0to najwa\u017cniejsze punkty orientacyjne docieka\u0144 badawczych Kerstenowej. Trzydzie\u015bci artyku\u0142\u00f3w zamieszczonych w\u00a0\u201ePismach rozproszonych\u201dprzedstawia wa\u017cne fazy tych bada\u0144, ale dopiero \u0142\u0105cz\u0105c je i\u00a0por\u00f3wnuj\u0105c z\u00a0ksi\u0105\u017ckami autorki mo\u017cna odtworzy\u0107 drogi jej my\u015bli. Przyjdzie z\u00a0pewno\u015bci\u0105 i\u00a0na to czas, gdy\u017c \u2013\u00a0jak s\u0142usznie pisz\u0105 redaktorzy tomu \u2013\u00a0te pionierskie studia \u201estawa\u0142y si\u0119 niemal natychmiast pozycjami klasycznymi, wyznaczaj\u0105cymi nowe kierunki bada\u0144 i\u00a0zmuszaj\u0105cymi do podj\u0119cia naukowej debaty\u201d.<\/p>\n

Kilka by\u0142o powod\u00f3w wysokiej pozycji, jak\u0105 zdoby\u0142a Kerstenowa w\u00a0zakresie najnowszej historii Polski. Oczywi\u015bcie jednym z\u00a0nich jest erudycja czerpana z\u00a0bardzo r\u00f3\u017cnorodnych \u017ar\u00f3de\u0142. W\u00a0omawianym tomie gatunek historii erudycyjnej reprezentuj\u0105 nade wszystko dwa artyku\u0142y o\u00a0powojennych przesiedleniach ludno\u015bci oraz \u201eRz\u0105d RP wobec mediacji brytyjskiej (stycze\u0144\u2013marzec 1944\u00a0r.)\u201d. Si\u0142\u0105 rzeczy jednak historia polityczna Europy XX\u00a0w. jest dziedzin\u0105 wci\u0105\u017c otwart\u0105, w\u00a0kt\u00f3rej ka\u017cdego roku mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107 ujawnienia wcze\u015bniej nieznanych dokument\u00f3w i\u00a0informacji rzucaj\u0105cych nowe \u015bwiat\u0142o na badane wydarzenia i\u00a0procesy.<\/p>\n

Jej studia zachowuj\u0105 swoj\u0105 atrakcyjno\u015b\u0107 i\u00a0\u017cywotno\u015b\u0107 <\/strong>przede wszystkim dzi\u0119ki metodzie analizy, kt\u00f3ra jest wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 cech\u0105 jej naukowego warsztatu. Jest to metoda, kt\u00f3r\u0105 trudno skodyfikowa\u0107 i\u00a0wy\u0142o\u017cy\u0107. Polega ona, najkr\u00f3cej m\u00f3wi\u0105c, na tym, aby poprzez analiz\u0119 j\u0119zykow\u0105 wypowiedzi dociera\u0107 do sposobu my\u015blenia w\u0142a\u015bciwego badanym \u015brodowiskom \u2013\u00a0do g\u0142\u0119bokich emocji, hierarchii warto\u015bci i\u00a0kulturowo oraz biograficznie uwarunkowanego rozumienia w\u0142asnych i\u00a0cudzych zachowa\u0144. Ten rodzaj introspekcji, nie\u0142atwo poddaj\u0105cej si\u0119 weryfikacji, nie cieszy\u0142 si\u0119 estym\u0105 pozytywistycznie zorientowanej historiografii, niemniej bez takich pr\u00f3b wnikania w\u00a0g\u0142\u0105b umys\u0142\u00f3w ludzkich historia zdaje si\u0119 p\u0142aska, a\u00a0motywy dzia\u0142a\u0144 naiwnie proste.<\/p>\n

Dwa eseje Kerstenowej o\u00a0inteligencji polskiej \u2013\u00a0\u201eBezdomny intelektualista w poszukiwaniu ratunku<\/a>\u201d i\u00a0\u201ePolskiego inteligenta \u017cycie po \u015bmierci\u201d \u2013\u00a0uwa\u017cam za jedne z\u00a0najbardziej dojrza\u0142ych tekst\u00f3w, jakie na ten temat napisano. Nie s\u0105 one ani apologetyczne, ani szydercze: s\u0105 pr\u00f3b\u0105 odtworzenia ca\u0142ego systemu prze\u015bwiadcze\u0144, historycznie uzasadnionych ocen i\u00a0l\u0119k\u00f3w, kt\u00f3re po wojnie pos\u0142u\u017cy\u0142y sporej cz\u0119\u015bci liberalno-lewicowej inteligencji do racjonalizacji jej konformizmu. Z\u00a0drugiej strony autorka przekonywaj\u0105co wyja\u015bnia, jak si\u0119 to sta\u0142o, \u017ce indoktrynacja stalinowska okaza\u0142a si\u0119 mimo wszystko p\u0142ytka i\u00a0\u0142atwo zmywalna: przypisuje to trwa\u0142ym warto\u015bciom zakodowanym \u201ew\u00a0polskiej tkance kulturowej\u201d, co je\u015bli nawet nie jest poj\u0119ciem jasno zdefiniowanym, to przecie\u017c pozostaje intuicyjnie uchwytne.<\/p>\n

Podobnie w\u00a0tek\u015bcie \u201eK\u0142opoty ze \u015bwiadkami historii\u201d, napisanym jako wst\u0119p do drugiego wydania \u201eOnych\u201dTeresy Tora\u0144skiej, Kerstenowa stara si\u0119 poprzez relacje starych komunist\u00f3w uzyska\u0107 wgl\u0105d w\u00a0mentalno\u015b\u0107 tej formacji: rozpozna\u0107 to rozleg\u0142e pole, kt\u00f3re \u2013\u00a0jak pisze \u2013\u00a0rozci\u0105ga si\u0119 mi\u0119dzy ich wiedz\u0105 a\u00a0niewiedz\u0105 o\u00a0istocie sowieckiego systemu i\u00a0o\u00a0polskiej rzeczywisto\u015bci: \u201eNiby si\u0119 wiedzia\u0142o, ale tak jakby si\u0119 nie wiedzia\u0142o i\u00a0odwrotnie \u2014\u00a0przyjmowa\u0142o si\u0119 pewn\u0105 wyk\u0142adni\u0119, w\u00a0g\u0142\u0119bi duszy kryj\u0105c w\u0105tpliwo\u015bci\u201d.<\/p>\n

\"\"Prokuratorzy i\u00a0s\u0119dziowie historii, dla kt\u00f3rych istnieje tylko szlachetno\u015b\u0107 albo pod\u0142o\u015b\u0107, chwa\u0142a lub ha\u0144ba, kt\u00f3rzy sami sobie wydaj\u0105 si\u0119 pro\u015bci i\u00a0zawsze jednoznaczni moralnie, nie b\u0119d\u0105 gustowa\u0107 w\u00a0tej psychologicznie i\u00a0kulturowo finezyjnej interpretacji motyw\u00f3w post\u0119powania aktor\u00f3w na historycznej scenie. Krystyna Kersten dba o\u00a0to, \u017ceby \u017caden ogl\u0105d rzeczywisto\u015bci dziejowej nie zakrzep\u0142 w\u00a0kolejny mit \u2014\u00a0bohaterski b\u0105d\u017a antybohaterski. \u201eReprezentuj\u0119 \u2014\u00a0pisze \u2014\u00a0pogl\u0105d, wielokrotnie wyra\u017cony w\u00a0publikowanych artyku\u0142ach \u017ar\u00f3d\u0142owych i\u00a0esejach, i\u017c stosunek spo\u0142ecze\u0144stwa jako ca\u0142o\u015bci do w\u0142adzy komunist\u00f3w stanowi\u0142 kompozycj\u0119 przenikaj\u0105cych si\u0119 i\u00a0wzajem na siebie nak\u0142adaj\u0105cych si\u0119 postaw przystosowania i\u00a0oporu. Ich proporcje by\u0142y zmienne tak w\u00a0czasie, jak i\u00a0w\u00a0zale\u017cno\u015bci od \u015brodowiska spo\u0142ecznego, politycznego, a\u00a0tak\u017ce od jednostkowych uwarunkowa\u0144\u201d.<\/p>\n

Krystyna Kersten nie mia\u0142a jeszcze dost\u0119pu do akt dzisiaj przechowywanych w\u00a0Instytucie Pami\u0119ci Narodowej. Bez w\u0105tpienia wzbogacaj\u0105 one obraz mechanizm\u00f3w dzia\u0142ania s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa, dokonywanych przez nie prowokacji i\u00a0penetracji, ale czy wywr\u00f3c\u0105 wcze\u015bniejsze ustalenia historyk\u00f3w? Kerstenowa jedna z\u00a0pierwszych przesun\u0119\u0142a na 1944\u00a0r. cezur\u0119 otwieraj\u0105c\u0105 w\u00a0Polsce okres stalinizmu, kt\u00f3ry w\u00a0r\u00f3\u017cnych uj\u0119ciach mia\u0142 si\u0119 jakoby zacz\u0105\u0107 dopiero z\u00a0chwil\u0105 przej\u015bcia do ostrej ofensywy ideologicznej w\u00a01948\/49\u00a0r. Przy bli\u017cszym wejrzeniu wida\u0107, \u017ce wzgl\u0119dna \u0142agodno\u015b\u0107 pierwszych lat by\u0142a\u00a0z\u0142udzeniem intelektualist\u00f3w, kt\u00f3rym pozwolono cieszy\u0107 si\u0119 do czasu pewn\u0105 swobod\u0105 ekspresji w\u00a0czasopismach kulturalnych. Zdaniem Kerstenowej, zdecydowany marsz w\u00a0kierunku pa\u0144stwa totalnego zacz\u0105\u0142 si\u0119 od razu, roz\u0142o\u017cone w\u00a0czasie by\u0142y co najwy\u017cej jego zadania taktyczne.<\/p>\n

Kilka studi\u00f3w po\u015bwi\u0119conych zosta\u0142o problemom polsko-\u017cydowskim <\/strong>w\u00a0okresie PRL. Przede wszystkim pogromowi kieleckiemu, o\u00a0kt\u00f3rym Kerstenowa napisa\u0142a g\u0142o\u015bny kiedy\u015b artyku\u0142 do \u201eTygodnika Solidarno\u015b\u0107\u201d w\u00a01981\u00a0r., a\u00a0pi\u0119tna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej do \u201ePolityki\u201d \u2014\u00a0w\u00a0pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 masakry. Oba znalaz\u0142y si\u0119 w\u00a0\u201ePismach rozproszonych\u201d. Po drodze mi\u0119dzy nimi by\u0142o jeszcze obszerne \u017ar\u00f3d\u0142owe studium, pomieszczone w\u00a0tomie \u201ePolacy, \u017bydzi, komunizm\u201d. Za ka\u017cdym razem autorka powraca\u0142a do pytania o\u00a0prowokacj\u0119, o\u00a0jakiej r\u00f3wnie przekonani byli komuni\u015bci, jak antykomuni\u015bci, wzajemnie si\u0119 o\u00a0ni\u0105 podejrzewaj\u0105c. Wniosek po wszystkich tych latach brzmi: \u201ePoszlaki wskazuj\u0105ce jako ewentualnych sprawc\u00f3w polskie i\u00a0sowieckie s\u0142u\u017cby specjalne s\u0105 zbyt w\u0105t\u0142e, by mo\u017cna by\u0142o wyj\u015b\u0107 poza znaki zapytania\u201d. Zewn\u0119trzna, politycznie motywowana inspiracja nie zosta\u0142a wi\u0119c definitywnie wykluczona, mo\u017cna tylko wraz z\u00a0autork\u0105 zapyta\u0107: A\u00a0je\u015bli nawet, co to w\u0142a\u015bciwie zmienia?<\/p>\n

Artyku\u0142 \u201eKonteksty wsp\u00f3\u0142czesnych odniesie\u0144 polsko-\u017cydowskich\u201d, napisany przez Krystyn\u0119 Kersten we wsp\u00f3\u0142pracy ze znanym neurochirurgiem profesorem Jerzym Szapiro, mia\u0142 si\u0119 ukaza\u0107 w\u00a0\u201eWi\u0119zi\u201d we wrze\u015bniu 1988\u00a0r., ale zosta\u0142 usuni\u0119ty przez cenzur\u0119, gdy\u017c poni\u017ca\u0142 jej zdaniem konstytucyjny ustr\u00f3j i\u00a0naczelne organy PRL. Tekst ten, moim zdaniem, powinien si\u0119 znale\u017a\u0107 w\u00a0ka\u017cdej przysz\u0142ej antologii po\u015bwi\u0119conej prze\u0142amywaniu bolesnego syndromu \u201ewzajemnej nieporozumiewalno\u015bci\u201d, to jest rozbie\u017cnych s\u0105d\u00f3w o\u00a0postawach polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa wobec \u017byd\u00f3w. Kerstenowa i\u00a0Szapiro staraj\u0105 si\u0119 opisa\u0107 i\u00a0jedn\u0105 po drugiej usuwa\u0107 \u201emakiety\u201d, co jest celnym s\u0142owem na okre\u015blenie pozornych wyja\u015bnie\u0144 i\u00a0usprawiedliwie\u0144 w\u0142asnych l\u0119k\u00f3w, uraz\u00f3w i\u00a0niepowodze\u0144. \u201eObowi\u0105zkiem historyka jest przeto takie dawanie \u015bwiadectwa prawdzie, kt\u00f3re nabola\u0142ej cz\u0119sto psychice jednostkowej i\u00a0zbiorowej odbiorc\u00f3w stwarza szans\u0119 przyj\u0119cia tej prawdy, nierzadko gorzkiej\u201d. To wszelako, jak wiadomo, wymaga prze\u0142amywania bardzo nieraz silnych reakcji obronnych.
\n\"\"
\nNa ko\u0144cu tomu jego redaktorzy umie\u015bcili tekst szczeg\u00f3lny:<\/strong> napisany w\u00a01997\u00a0r., na zlecenie sejmowej komisji odpowiedzialno\u015bci konstytucyjnej, raport \u201eO\u00a0stanie wojennym\u201d, publikowany dotychczas tylko jako druk sejmowy. Oparty na bogatej, acz wci\u0105\u017c jeszcze zawieraj\u0105cej luki, podstawie \u017ar\u00f3d\u0142owej, raport ten opowiada histori\u0119 szesnastu miesi\u0119cy Solidarno\u015bci z\u00a0perspektywy Biura Politycznego KC PZPR, a\u00a0niekiedy nawet, ile si\u0119 da\u0142o udokumentowa\u0107, z\u00a0perspektywy Moskwy. Dramatyczna ta relacja nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce kierownictwo partyjno-pa\u0144stwowe dzia\u0142a\u0142o przez ca\u0142y ten czas pod ogromn\u0105 presj\u0105 \u201esojusznik\u00f3w\u201d ze wszystkich stron, tudzie\u017c podsycanej przez nich frondy wewn\u0105trz partii.<\/p>\n

Trudno o\u00a0dokument r\u00f3wnie plastycznie pokazuj\u0105cy stopie\u0144 uzale\u017cnienia pa\u0144stwa polskiego od ZSRR i\u00a0jego brutalnego szanta\u017cu. Z\u00a0drugiej strony wida\u0107, jak liche rozeznanie w\u00a0jawnym przecie\u017c ruchu Solidarno\u015bci mia\u0142o kierownictwo partyjne, jak \u017ale rozumia\u0142o jego spontaniczn\u0105 dynamik\u0119 i\u00a0jak nietrafnie identyfikowa\u0142o zagro\u017cenia. Kuriozalna jest na przyk\u0142ad cytowana w\u00a0tym opracowaniu notatka, zapewne autorstwa gen. Kiszczaka, o\u00a0Wa\u0142\u0119sie i\u00a0jego otoczeniu: \u201eJest to cz\u0142owiek niewysokich lot\u00f3w, kt\u00f3rego przypadek i\u00a0okoliczno\u015bci wynios\u0142y tak wysoko. Doradcy typu Kuronia, Mazowieckiego, Geremka i\u00a0bardziej inteligentni koledzy m\u00f3wi\u0105 mu wprost, \u017ce je\u017celi nie p\u00f3jdzie twardym kursem, to przestanie by\u0107 przewodnicz\u0105cym\u201d.<\/p>\n

Genera\u0142 Jaruzelski jawi si\u0119 w\u00a0tym tek\u015bcie jako szef pa\u0144stwa i\u00a0partii coraz bardziej bezradny, osaczony i\u00a0przera\u017cony swoj\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105, cho\u0107 oczywi\u015bcie moralnie zro\u015bni\u0119ty ze swoim organizacyjnym i\u00a0politycznym zapleczem. Analiza Kerstenowej nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o\u00a0rozk\u0142ad indywidualnej odpowiedzialno\u015bci za wprowadzenie stanu wojennego. Pokazuje raczej, \u017ce kolizja by\u0142a nieuchronna, niczym zderzenie dw\u00f3ch poci\u0105g\u00f3w jad\u0105cych naprzeciw siebie po tym samym torze. Z\u00a0pewno\u015bci\u0105 mog\u0142o sko\u0144czy\u0107 si\u0119 znacznie gorzej, ni\u017c si\u0119 sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\n

\"\"\u201ePisma rozproszone\u201d Krystyny Kersten nie s\u0105 wi\u0119c bynajmniej rozproszone, je\u015bli chodzi o\u00a0ich tematyk\u0119, metod\u0119 badawcz\u0105 i\u00a0styl pisarski. Pokazuj\u0105 autork\u0119 skupion\u0105, podejmuj\u0105c\u0105 odwa\u017cnie najbardziej powik\u0142ane problemy minionego wieku i\u00a0konsekwentnie d\u0105\u017c\u0105c\u0105 do ich rozpl\u0105tania i\u00a0zrozumienia, a\u00a0nie do wydawania werdykt\u00f3w. Jej zamilkni\u0119cie jest bolesn\u0105 strat\u0105 dla wszystkich, dla kt\u00f3rych wa\u017cny by\u0142 ten g\u0142os.<\/p>\n

Krystyna Kersten, Pisma rozproszone<\/em>, wyb\u00f3r i\u00a0przygotowanie do druku: Tomasz Szarota i\u00a0Dariusz Libionka, Instytut Historii PAN i\u00a0Wydawnictwo Adam Marsza\u0142ek, Toru\u0144 2005, s.\u00a0469.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0Polityka<\/strong><\/em> – nr 21 z dnia 27.05.2006; s. 78\u201479
\nHistoria<\/em><\/a><\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jerzy Jedlicki Jerzy Jedlicki jest profesorem w Instytucie Historii PAN, zajmuje si\u0119 histori\u0105 spo\u0142eczn\u0105 i umys\u0142ow\u0105 Polski XIX wieku. Autor…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-807","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/807","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=807"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/807\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":817,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/807\/revisions\/817"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=807"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}