{"id":843,"date":"2020-07-23T03:23:11","date_gmt":"2020-07-23T02:23:11","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=843"},"modified":"2020-07-23T03:35:30","modified_gmt":"2020-07-23T02:35:30","slug":"krystyna-kersten-jaka-zapamietalismy","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/krystyna-kersten-jaka-zapamietalismy\/","title":{"rendered":"Krystyna Kersten, jak\u0105 zapami\u0119tali\u015bmy"},"content":{"rendered":"

Jerzy Eisler<\/h2>\n

Jerzy Eisler<\/a> jest dyrektorem Odzia\u0142u w Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/a>\u00a0w Warszawie. Autor m.in. Polski rok 1968<\/em> i “Polskie miesi\u0105ce” czyli kryzys(y) w PRL<\/em>.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

Profesor Krystyn\u0119 Kersten mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 pozna\u0107 osobi\u015bcie \u0107wier\u0107 wieku temu w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Zacz\u0105\u0142em w\u00f3wczas uczestniczy\u0107 w zebraniach pracowni naukowej, kierowanej przez prof. Franciszka Ryszk\u0119. Jedn\u0105 z os\u00f3b uczestnicz\u0105cych w pracach tego zespo\u0142u by\u0142a w\u0142a\u015bnie Krystyna Kersten, otaczana nimbem badacza publikuj\u0105cego w drugim obiegu pod w\u0142asnym nazwiskiem, na co wtenczas decydowali si\u0119 tylko nieliczni. Poniewa\u017c od 1981 r. \u2014 obok historii dwudziestowiecznej Francji \u2014 zajmowa\u0142em si\u0119 tak\u017ce dziejami Polski Ludowej, by\u0142a to dla mnie niezwyk\u0142a okazja do cotygodniowych spotka\u0144 z najwybitniejszym badaczem tego okresu. Krystyna Kersten wkr\u00f3tce zreszt\u0105 sta\u0142a si\u0119 dla mnie trzecim naukowym Mistrzem. O ile bowiem prof. Jerzy W. Borejsza, promotor mojej pracy magisterskiej i doktorskiej, zrobi\u0142 ze mnie historyka w og\u00f3le, a nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c od czternastu lat prof. Maciej J\u00f3zef Kwiatkowski usi\u0142owa\u0142 uczyni\u0107 ze mnie badacza powojennych dziej\u00f3w Polskiego Radia, o tyle prof. Krystyna Kersten uczyni\u0142a ze mnie “peerelist\u0119”.<\/p>\n

Konsekwentnie przy tym przekonywa\u0142a, \u017ce historyk nie jest ani s\u0119dzi\u0105, ani oskar\u017cycielem, ani obro\u0144c\u0105. W Jej uj\u0119ciu, kt\u00f3re rych\u0142o tak ch\u0119tnie uzna\u0142em za w\u0142asne, badacz ma w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci pr\u00f3bowa\u0107 odtwarza\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107, a nie j\u0105 ocenia\u0107, cho\u0107 naturalnie \u2014 jak przekonywa\u0142a Pani Krystyna \u2014 aksjologia jest w tym wypadku spraw\u0105 kluczow\u0105. Napisa\u0142em “Pani Krystyna”, gdy\u017c chcia\u0142a, aby\u015bmy si\u0119 do niej (do\u015b\u0107 m\u0142odzi i bardzo m\u0142odzi skupieni wok\u00f3\u0142 Niej historycy) w\u0142a\u015bnie w taki spos\u00f3b zwracali.<\/p>\n

Pami\u0119tam, jak w ko\u0144cu lat osiemdziesi\u0105tych na nieformalnym seminarium, kt\u00f3re prowadzi\u0142a w IH PAN dla grupy m\u0142odych ludzi z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci Polski, zwracali\u015bmy si\u0119 do niej per “Pani Profesor”. Pewnego razu zapyta\u0142a, dlaczego J\u0105 tak tytu\u0142ujemy, skoro jest tylko docentem (w\u0142adze PRL przez szereg lat nie chcia\u0142y nada\u0107 Jej tytu\u0142u profesora). My za\u015b, nie umawiaj\u0105c si\u0119, odpowiedzieli\u015bmy na to ch\u00f3ralnie: “Ale powinna Pani by\u0107 profesorem! Zreszt\u0105 jak mieliby\u015bmy si\u0119 do Pani zwraca\u0107?”. “Jak to jak? \u2014 odpowiedzia\u0142a \u2014 Po prostu \u00bbPani Krystyno\u00ab”. I tak ju\u017c zosta\u0142o na zawsze. By\u0142em bardzo dumny z tego swoistego dopuszczenia mnie do wi\u0119kszej za\u017cy\u0142o\u015bci z Pani\u0105 Profesor. Dla mnie by\u0142a Ona bowiem kim\u015b zupe\u0142nie wyj\u0105tkowym! Nie tylko Mistrzem w naukowym tego s\u0142owa znaczeniu, ale tak\u017ce wielokrotnie bardzo pomocn\u0105 osob\u0105.<\/p>\n

Andrzej Paczkowski i Andrzej Friszke w przedmowach do swoich syntez dziej\u00f3w Polski napisali niezale\u017cnie od siebie, \u017ce prof. Krystyna Kersten wyznaczy\u0142a standardy i wzory pisania o powojennej Polsce, do dzi\u015b obowi\u0105zuj\u0105ce w\u015br\u00f3d specjalist\u00f3w tamtej epoki. W moim wypadku by\u0142o to jednak jeszcze co\u015b wi\u0119cej. Kilka razy prof. Krystyna Kersten by\u0142a bowiem wewn\u0119trznym (wydawniczym) recenzentem moich ksi\u0105\u017cek i w zwi\u0105zku z tym przez szereg godzin mia\u0142em okazj\u0119 s\u0142ucha\u0107 Jej szczeg\u00f3\u0142owych uwag i komentarzy na temat moich tekst\u00f3w. Nigdy jednak nie narzuca\u0142a swoich s\u0105d\u00f3w i opinii, podkre\u015blaj\u0105c przy tym wyra\u017anie, \u017ce jest to moja praca i to ja w ostateczno\u015bci ponosz\u0119 odpowiedzialno\u015b\u0107 za wszystko, co opublikuj\u0119. Jak gdyby przy okazji, uczy\u0142a zatem trudnej sztuki odpowiedzialno\u015bci za s\u0142owo pisane. R\u00f3wnocze\u015bnie \u2013 jakby to z mojej strony nie brzmia\u0142o pretensjonalnie \u2013 zawsze traktowa\u0142a mnie (jak zreszt\u0105 wszystkich rozm\u00f3wc\u00f3w) w dyskusjach w spos\u00f3b partnerski; umia\u0142a i chcia\u0142a s\u0142ucha\u0107 moich argument\u00f3w, chocia\u017c naturalnie nie za ka\u017cdym razem by\u0142em J\u0105 w stanie przekona\u0107 do swoich racji.<\/p>\n

Powa\u017cna choroba<\/a> od dziewi\u0119ciu lat praktycznie wy\u0142\u0105czy\u0142a prof. Krystyn\u0119 Kersten z czynnego \u017cycia naukowego. Nadal jednak stara\u0142a si\u0119 \u015bledzi\u0107 najwa\u017cniejsze dyskusje historyczne. Wszelako brak Jej g\u0142osu by\u0142 tu wielk\u0105 strat\u0105. Ale w\u0142a\u015bnie z tego ostatniego, jak\u017ce ci\u0119\u017ckiego dla Niej, okresu \u017cycia pochodzi jedno z moich najwspanialszych zwi\u0105zanych z Ni\u0105 wspomnie\u0144. Nigdy nie zapomn\u0119 bowiem chwili, gdy w maju 2001 r. w Sali im. Joachima Lelewela w Instytucie Historii PAN, w obecno\u015bci ponad stu przyjaci\u00f3\u0142, uczni\u00f3w i koleg\u00f3w, oklaskuj\u0105cych na stoj\u0105co Laureatk\u0119, mia\u0142em wielk\u0105 przyjemno\u015b\u0107 i honor wr\u0119cza\u0107 Pani Krystynie przygotowan\u0105 z my\u015bl\u0105 o Niej jubileuszow\u0105 ksi\u0119g\u0119 pami\u0105tkow\u0105. Ze wzruszenia nie znajdowa\u0142em w\u00f3wczas \u017cadnych innych s\u0142\u00f3w poza jednym, prostym: “dzi\u0119kuj\u0119”, aby wyrazi\u0107 Jej wdzi\u0119czno\u015b\u0107. Dzi\u015b mog\u0119 tylko powt\u00f3rzy\u0107 i doda\u0107: “Pani Krystyno, dzi\u0119kuj\u0119 za wszystko!”.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0Biuletyn Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/em>, 2008, Nr. 8-9,
\nWspomnienia<\/a>, s. 137\u2014<\/strong>141<\/small><\/p><\/blockquote>\n

\n

Dariusz Libionka<\/h2>\n

Dariusz\u00a0Libionka<\/a> \u00a0jest adiunktem w\u00a0Instytucie Filozofii i Socjologii PAN<\/a> i kierownikiem dzia\u0142u naukowego Pa\u0144stwowego Muzeum na Majdanku<\/a>. Wsp\u00f3\u0142autor i redaktor naukowy m.in. Akcja Reinhardt. Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w w Generalnym Gubernatorstwie<\/em>, \u017bydzi w powsta\u0144czej Warszawie<\/em> i Bohaterowie, hosztaplerzy, opisywacze. Wok\u00f3\u0142 \u017bydowskiego Zwi\u0105zku Wojskowego<\/em>.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

Mimo \u017ce od chwili \u015bmierci Krystyny Kerstenowej min\u0119\u0142o ju\u017c kilka tygodni, trudno mi my\u015ble\u0107 o Niej w czasie przesz\u0142ym. Pozna\u0142em J\u0105 w 1993 r. na seminarium w nowo powsta\u0142ej Szkole Nauk Spo\u0142ecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Troch\u0119 si\u0119 tego obawia\u0142em, bo by\u0142a niekwestionowanym autorytetem, niemal\u017ce legend\u0105. Jej ksi\u0105\u017cki i teksty, ukazuj\u0105ce si\u0119 w wydawnictwach drugiego obiegu, stanowi\u0142y \u2014 s\u0105dz\u0119, \u017ce nie tylko dla mnie \u2014 pierwsz\u0105 dojrza\u0142\u0105 lektur\u0119 dotycz\u0105c\u0105 najnowszych dziej\u00f3w Polski. Kerstenowa okaza\u0142a si\u0119 osob\u0105 niezwykle otwart\u0105, a zarazem inspiruj\u0105c\u0105. Spotkanie to zdecydowa\u0142o nie tylko o wyborze przez mnie zawodu historyka, o czym wcze\u015bniej nigdy powa\u017cnie nie my\u015bla\u0142em, ale r\u00f3wnie\u017c o sprecyzowaniu problematyki badawczej.<\/p>\n

Pod Jej kierunkiem przygotowywa\u0142em swoje pierwsze teksty, dzi\u0119ki Niej tra\ufb01\u0142em do Pracowni Dziej\u00f3w Polski po 1945 r. Instytutu Historii PAN, a wreszcie uko\u0144czy\u0142em prac\u0119 doktorsk\u0105. Ten kontakt z Mistrzem, mo\u017cliwo\u015b\u0107 obserwacji Jej pracy, by\u0142 dla mnie bezcenny. Dyskutowali\u015bmy nie tylko o kwestiach naukowych, ksi\u0105\u017ckach i zagadnieniach politycznych, ale te\u017c o sprawach codziennych i rodzinnych. Autentycznie J\u0105 to interesowa\u0142o. Uwa\u017cnie ws\u0142uchiwa\u0142a si\u0119 w to, co mieli\u015bmy do powiedzenia na seminariach. Z rado\u015bci\u0105 i ogromnym zainteresowaniem przyjmowa\u0142a kolejne prace historyk\u00f3w m\u0142odego pokolenia. Spotykali\u015bmy si\u0119 tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, ju\u017c po Jej powrocie ze szpitala po nag\u0142ym ataku choroby<\/a>. By\u0142y to ju\u017c jednak zupe\u0142nie inne, naznaczone cierpieniem, chwile. Podziwia\u0142em Jej trwaj\u0105c\u0105 przez lata codzienn\u0105 walk\u0119 o powr\u00f3t do aktywno\u015bci zawodowej. Podobnie kole\u017canki i koledzy, kt\u00f3rzy w\u00f3wczas J\u0105 odwiedzali.<\/p>\n

W ostatnich latach brak obecno\u015bci Kerstenowej w debacie publicznej odczuwa\u0142em szczeg\u00f3lnie dotkliwie. Przestrzega\u0142a przecie\u017c wielokrotnie przed uzale\u017cnieniem bada\u0144 historycznych od dora\u017anych koniunktur politycznych. Pisa\u0142a:<\/p>\n

Historyk, zw\u0142aszcza dziej\u00f3w najnowszych, je\u015bli pragnie by\u0107 skuteczny i zarazem dzia\u0142a\u0107 zgodnie z wymogami swojej etyki, i to nie tylko etyki zawodowej, nie mo\u017ce przywdziewa\u0107 togi s\u0119dziowskiej po to, by pot\u0119pia\u0107, uniewinnia\u0107, lub g\u0142osi\u0107 chwa\u0142\u0119.<\/p>\n

Powinno\u015bci\u0105 historyka jest \u201ew miar\u0119 swoich mo\u017cliwo\u015bci ods\u0142ania\u0107 prawdziwy obraz rzeczywisto\u015bci\u201d, rzetelna prezentacja \u017ar\u00f3de\u0142, \u201eprzedstawienie wszystkich okoliczno\u015bci\u201d czy wreszcie d\u0105\u017cenie do zrozumienia. Przypomina\u0142a te\u017c, \u017ce \u201ewszelka jednostronno\u015b\u0107 podstawy \u017ar\u00f3d\u0142owej prowadzi do wypaczenia prawdy o przesz\u0142o\u015bci\u201d. Uczy\u0142a niezale\u017cno\u015bci w my\u015bleniu i nieunikania temat\u00f3w trudnych, za co by\u0142a atakowana, ale jednocze\u015bnie otwarcia na innych i szacunku dla odmiennych od naszych warto\u015bci czy przekona\u0144. Mam wra\u017cenie, \u017ce wszystko to jest w chwili obecnej bole\u015bnie aktualne.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0Biuletyn Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/em><\/strong>, 2008, Nr. 8-9,
\nWspomnienia<\/a>, st. 138<\/small><\/p><\/blockquote>\n

\n

Tomasz Szarota<\/h2>\n

Tomasz\u00a0Szarota<\/a> \u00a0jest profesorem w Instytucie Historii PAN. Autor m.in. Niemcy i Polacy. \u017bycie codzienne w stolicach okupowanej Europy<\/em> oraz Wzajemne postrzeganie i stereotypy<\/em>.<\/small><\/p><\/blockquote>\n

Krystyn\u0119 Kersten pozna\u0142em w 1962 r., gdy przyszed\u0142em do Instytutu Historii PAN na publiczn\u0105 obron\u0119 Jej rozprawy doktorskiej. By\u0142o ni\u0105 Osadnictwo wiejskie na Pomorzu Zachodnim w latach 1945\u20131948, kt\u00f3ra to praca nigdy nie zosta\u0142a opublikowana. Chcia\u0142em w ten spos\u00f3b pozna\u0107 przysz\u0142\u0105 kole\u017cank\u0119, wiedz\u0105c, \u017ce niebawem znajdziemy si\u0119 razem w Pracowni Dziej\u00f3w Polski Ludowej, w\u0142a\u015bnie tworzonej w IH PAN. Pierwszym naszym kierownikiem, na kr\u00f3tko, by\u0142 prof. Stanis\u0142aw Arnold, za\u015b po nim szefem zosta\u0142 spolegliwy, liberalny i ogromnie przez nas lubiany prof. Franciszek Ryszka.<\/p>\n

Kole\u017ce\u0144stwo z Krystyn\u0105 do\u015b\u0107 szybko przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w przyja\u017a\u0144, a t\u0119 ugruntowa\u0142a znajomo\u015b\u0107 z Jej m\u0119\u017cem \u2013 Adamem. Nasze kontakty zacie\u015bni\u0142y si\u0119, gdy w czw\u00f3rk\u0119, przy wydatnej pomocy Adama i mej \u017cony Hani, przygotowywali\u015bmy do druku czterotomowe wydawnictwo \u017ar\u00f3d\u0142owe Wie\u015b polska 1939\u20131948. Materia\u0142y konkursowe (PWN 1967\u20131971). Obserwowa\u0142em z bliska reakcj\u0119 obojga Kersten\u00f3w na wydarzenia roku 1968, najpierw na Marzec, a potem na nasz\u0105 sierpniow\u0105 “bratersk\u0105 pomoc” udzielon\u0105 Czechos\u0142owacji. Pami\u0119tam, jak w mieszkaniu Bronis\u0142awa Geremka, od studi\u00f3w zaprzyja\u017anionego z Kerstenami, na ul. Piwnej wsp\u00f3lnie s\u0142uchali\u015bmy dramatycznych audycji, tak\u017ce w j\u0119zyku francuskim, “Swobodnej wysy\u0142aczki Praha Jedna”. To w\u0142a\u015bnie w\u00f3wczas pi\u0119\u0107 os\u00f3b z naszego Instytutu (Bronek, Krystyna oraz Lucjan Dobroszycki, Tadeusz \u0141epkowski i Krystyna Zienkowska) odda\u0142o legitymacje partyjne.<\/p>\n

W 1974 r. Krystyna habilitowa\u0142a si\u0119 na podstawie znakomitej pracy Repatriacja ludno\u015bci polskiej po II wojnie \u015bwiatowej. Studium historyczne, wydanej przez Ossolineum. W roku nast\u0119pnym jury nagrody “Polityki” nie mia\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce autorka zas\u0142uguje na to presti\u017cowe wyr\u00f3\u017cnienie i przyzna\u0142o jej nagrod\u0119. Zaprotestowa\u0142y jednak “czynniki polityczne”, kt\u00f3re nie zgodzi\u0142y si\u0119, by nagradza\u0107 kogo\u015b, kto o\u015bmieli\u0142 si\u0119 zrezygnowa\u0107 z dalszej przynale\u017cno\u015bci do PZPR. Decyzj\u0119 sw\u0105 jury musia\u0142o zmieni\u0107. Zamiast nagrody indywidualnej Krystyna Kersten otrzyma\u0142a nagrod\u0119 zbiorow\u0105, jako cz\u0142onek zespo\u0142u autorskiego tomu Polska Ludowa. Przemiany spo\u0142eczne.<\/p>\n

Pod koniec lat siedemdziesi\u0105tych zar\u00f3wno Adam, jak i Krystyna byli ju\u017c bardzo zaanga\u017cowani w dzia\u0142alno\u015b\u0107 dysydenck\u0105. Aktywno\u015b\u0107 pisarsk\u0105 Krystyny w latach osiemdziesi\u0105tych do\u015b\u0107 \u0142atwo odtworzy\u0107 na podstawie bibliogra\ufb01 i opublikowanych przez Ni\u0105 ksi\u0105\u017cek i artyku\u0142\u00f3w. Znacznie trudniej natomiast zrekonstruowa\u0107 szlaki Jej woja\u017cy po Polsce z odczytami, wyk\u0142adami, uczestnictwem w dyskusjach historycznych i konferencjach. Spe\u0142nia\u0142a Ona w tym okresie jak\u017ce istotn\u0105 rol\u0119 emisariusza nauki historycznej, wyzwalaj\u0105cej si\u0119 z cenzuralnych ogranicze\u0144 i z odwag\u0105 podejmuj\u0105cej tematy tabu, odk\u0142amuj\u0105cej przesz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Utkwi\u0142a mi w pami\u0119ci pewna scena z pocz\u0105tku stanu wojennego. Telewizja pokaza\u0142a “zdobycie” przez “si\u0142y porz\u0105dku publicznego” siedziby mazowieckiej “Solidarno\u015bci” przy ul. Mokotowskiej w Warszawie. Symbolem odniesionego sukcesu mia\u0142a by\u0107 demonstracja skonfiskowanych tam wydawnictw, rzekomo antypa\u0144stwowych, a tym samym antypolskich. Dzielny milicjant czy zomowiec pokazywa\u0142 telewidzom m.in. broszur\u0119 Krystyny Kersten Polska 1944 \u2013 czerwiec 1956. Zarys wydarze\u0144 politycznych. Warto mo\u017ce doda\u0107, \u017ce by\u0142 to trzeci tomik “Zeszyt\u00f3w Historycznych” wydawanych przez Og\u00f3lnopolski Zesp\u00f3\u0142 Historyczny O\u015bwiaty przy NSZZ “Solidarno\u015b\u0107”. Na czele Komitetu Redakcyjnego sta\u0142a prof. Anna Sucheni-Grabowska. Broszura autorstwa Krystyny mia\u0142a nak\u0142ad 60 tys. egzemplarzy i widnia\u0142a na niej adnotacja: “Publikacje wydawane nak\u0142adem Komisji Kultury i O\u015bwiaty Zarz\u0105du Fabrycznego NSZZ \u00bbSolidarno\u015b\u0107\u00ab w ZM \u00bbUrsus\u00ab w Warszawie”.<\/p>\n

Gdy Adam Kersten, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w podziemnej oficyny “Nowa II” i wa\u017cna posta\u0107 “drugoobiegowego” ruchu wydawniczego, dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce wielu jego koleg\u00f3w zosta\u0142o interno-wanych, zdecydowa\u0142, \u017ce oboje z Krystyn\u0105 zaczn\u0105 si\u0119 ukrywa\u0107, co kilka dni zmieniaj\u0105c miesz-kania przyjaci\u00f3\u0142. Znamienne jest jednak to, \u017ce Krystyna regularnie przychodzi\u0142a na \u015brodowe zebrania naszej Pracowni\u2026 Przez pewien czas schronieniem dla Kersten\u00f3w by\u0142 Zak\u0142ad Si\u00f3str S\u0142u\u017cebnic Krzy\u017ca w podwarszawskich Laskach.<\/p>\n

Bez w\u0105tpienia prawdziwy rozg\u0142os, a zarazem podziw i szacunek przynios\u0142y Krystynie Kersten ksi\u0105\u017cki opublikowane b\u0105d\u017a w tzw. “drugim obiegu”, b\u0105d\u017a wydawane za granic\u0105 w londy\u0144skim “Aneksie”. Chyba najbardziej spektakularnym dowodem uzyskanej popularno\u015bci, a przy tym zaufania do Niej, jako g\u0142osicielki prawdy historycznej jest fakt, \u017ce \u2014 jak si\u0119 dowiedzia\u0142em \u2014 niekt\u00f3re ksi\u0105\u017cki Krystyny kr\u0105\u017cy\u0142y po kraju w odr\u0119cznych odpisach. Tak pono\u0107 by\u0142o z wydan\u0105 w 1982 r. przez “Kr\u0105g”, Histori\u0105 polityczn\u0105 Polski 1944\u20131956 czy opublikowanymi tam\u017ce w 1985 r. w ramach Biblioteki Kwartalnika “Krytyka”, a potem wznawianymi Narodzinami systemu w\u0142adzy. Polska 1943\u20131948. Ta pozycja dedykowana by\u0142a zmar\u0142emu w 1983 r. Adamowi Kerstenowi.<\/p>\n

W 1999 r. udar<\/a> zmusi\u0142 Krystyn\u0119 do wycofania si\u0119 z dalszej dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej i naukowej. Jej przyjaciele, koledzy, a co szczeg\u00f3lnie wa\u017cne, tak\u017ce Jej uczniowie, nigdy o Niej nie zapomnieli, a niekt\u00f3rzy z nich stale J\u0105 odwiedzali. Dowodem pami\u0119ci by\u0142 wr\u0119czony Jej w 2001 r. na siedemdziesi\u0119ciolecie tom po\u015bwi\u0119conych Jej studi\u00f3w pod redakcj\u0105 Tomasza Szaroty Komunizm. Ideologia-system-ludzie. W 2005 r. uda\u0142o mi si\u0119 zrealizowa\u0107 pomys\u0142 Jej ucznia, dr. Dariusza Libionki, i wraz z nim przygotowa\u0107 do druku tom zawieraj\u0105cy Pisma rozproszone Krystyny Kersten.<\/p>\n

Dzi\u0119ki swej naukowej rzetelno\u015bci i intelektualnym walorom Krystyna zdoby\u0142a uznanie i sta\u0142a si\u0119 autorytetem nie tylko we w\u0142asnym \u015brodowisku, ale tak\u017ce w znaczeniu szerszym gronie mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii, czytelnik\u00f3w Jej ksi\u0105\u017cek. Ostatnie lata Jej \u017cycia pokaza\u0142y, \u017ce by\u0142a nie tylko wybitnym uczonym, ale tak\u017ce bardzo dzielnym, walcz\u0105cym z chorob\u0105 cz\u0142owiekiem.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0Biuletyn Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/em><\/strong>, 2008, Nr. 8-9
\nWspomnienia<\/a>, st. 139-140<\/small><\/p><\/blockquote>\n

\n

\u00a0Jan \u017baryn<\/h2>\n

Jan\u00a0\u017baryn<\/a> jest profesorem profesor UKSW idzia\u0142aczem spo\u0142ecznym. Autor m.in. Dzieje Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce (1944\u20131989<\/em> oraz Ko\u015bci\u00f3\u0142 w PRL<\/em> .<\/small><\/p><\/blockquote>\n

Pytany o to, komu zawdzi\u0119czam sw\u00f3j warsztat historyka a tak\u017ce sam fakt, \u017ce w og\u00f3le zosta\u0142em naukowcem, odpowiadam zawsze i niezmiennie, \u017ce w du\u017cej mierze zawdzi\u0119czam to dw\u00f3m bardzo r\u00f3\u017cnym kobietom \u2014 zmar\u0142ej w\u0142a\u015bnie prof. Krystynie Kersten i prof. Annie Sucheni-Grabowskiej.<\/p>\n

\"\"Pani prof. Krystyna Kersten by\u0142a moim przewodnikiem po warsztacie historyka od pocz\u0105tku lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, kiedy to zda\u0142em na studium doktoranckie w Instytucie Historii PAN. Zosta\u0142em Jej w\u00f3wczas przydzielony “z urz\u0119du”, jako doktorant paraj\u0105cy si\u0119 epok\u0105 najnowsz\u0105. Pani Profesor by\u0142a w\u00f3wczas pracownikiem IH PAN, zajmowa\u0142a si\u0119 dziejami PRL. Wszyscy uczestnicy spotka\u0144 w Pracowni Dziej\u00f3w Polski po 1945 r. z jej wiedzy czerpali inspiracj\u0119 do w\u0142asnych bada\u0144. A byli w\u015br\u00f3d nas naprawd\u0119 \u015bwietni \u2014 jak si\u0119 wkr\u00f3tce okaza\u0142o \u2014 historycy, jak np. Jerzy Eisler, Dariusz Jarosz, czy Tadeusz Wolsza.<\/p>\n

Przyszli\u015bmy z r\u00f3\u017cnych stron. Ja by\u0142em jednym z ostatnich przybysz\u00f3w do pracowni, ale i jednym z pierwszych \u2014 je\u015bli nie pierwszym \u2014 z Jej doktorant\u00f3w. Bardzo szybko okaza\u0142o si\u0119, \u017ce moje pogl\u0105dy ideowe nie s\u0105 to\u017csame z pogl\u0105dami Pani Profesor. Nieco zadziornie przedstawi\u0142em si\u0119 jako zwolennik ZChN, badaj\u0105c grunt i granic\u0119 tolerancji. Odbyli\u015bmy u Niej w domu kilka bardzo sympatycznych rozm\u00f3w na ten temat. Bez trudu ustalili\u015bmy, \u017ce cho\u0107 widzimy \u015bwiat inaczej, to istot\u0105 naszych relacji jest uk\u0142ad mistrz-ucze\u0144, czemu byli\u015bmy zawsze wierni. Jak wiem, nie by\u0142em jedynym cz\u0142owiekiem z mojego kr\u0119gu ideowego, kt\u00f3ry pod wp\u0142ywem bezpo\u015bredniego kontaktu podziwia\u0142 J\u0105 za t\u0119 uczciwo\u015b\u0107 intelektualn\u0105. Do tego grona ludzi nale\u017celi m.in. \u015b.p. Zdzis\u0142aw Szpakowski, po 1989 r. d\u0142ugoletni wsp\u00f3\u0142pracownik “Gazety Polskiej” i zwolennik Jaros\u0142awa Kaczy\u0144skiego, czy te\u017c obecny pose\u0142 PiS Pawe\u0142 Kowal. Przyci\u0105ga\u0142a do siebie ludzi o r\u00f3\u017cnych biogra\ufb01ach. Pami\u0119tam tak\u017ce Jej mieszkanie na Kole \u2014 niewielkie i w nienajlepszej dzielnicy miasta. Du\u017ca biblioteka, materia\u0142y naukowe, \ufb01szki, kt\u00f3rymi dzieli\u0142a si\u0119 z uczniami, fotogra\ufb01e, w tym dzieci i m\u0119\u017ca \u2014 Adama Kerstena. Bardzo cz\u0119sto nawi\u0105zywa\u0142a w rozmowach do czas\u00f3w, gdy \u017cyli razem. Musia\u0142o to by\u0107 wspania\u0142e ma\u0142\u017ce\u0144stwo, typowo \u201epolskie ma\u0142\u017ce\u0144stwo profesorskie\u201d \u2014 jak m\u00f3wi\u0142 podczas \u017ca\u0142obnej Mszy \u015bw. na W\u00f3lce W\u0119glowej o. Jacek Salij.<\/p>\n

Bardzo wiele zawdzi\u0119czam Krystynie Kersten. Zmusi\u0142a mnie do postawienia sobie w moich dociekaniach wielu pyta\u0144, kt\u00f3re bez jej inspiracji by\u0107 mo\u017ce w og\u00f3le nie przysz\u0142yby mi do g\u0142owy. Stara\u0142a si\u0119 (mam nadziej\u0119, \u017ce przynajmniej cz\u0119\u015bciowo z dobrym skutkiem) nauczy\u0107 mnie dyscypliny s\u0142owa pisanego. \u201e\u0106wiczyli\u015bmy\u201d to na tek\u015bcie mojego doktoratu. Pani Profesor, cho\u0107 mia\u0142a wiele ciekawszych zaj\u0119\u0107, zdanie po zdaniu czyta\u0142a i poprawia\u0142a m\u00f3j tekst. Teraz, gdy sam mam doktorant\u00f3w i magistrant\u00f3w, widz\u0119 ile czasu trzeba po\u015bwi\u0119ci\u0107 m\u0142odemu badaczowi, by nie zgubi\u0142 swego talentu, a jednocze\u015bnie by zrozumia\u0142, dlaczego nie dotkn\u0105\u0142 jeszcze sedna sprawy czy badanej rzeczywisto\u015bci. Pani Profesor b\u0142yskawicznie potra\ufb01\u0142a utra\ufb01\u0107 w to sedno i zainspirowa\u0107 do dalszych poszukiwa\u0144. Wsp\u00f3\u0142praca z Pani\u0105 Profesor zaowocowa\u0142a niejedn\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 publikacj\u0105 zespo\u0142u z Pracowni, przede wszystkim na \u0142amach czasopisma naukowego “Polska 1944\/45\u20131989”. Ten rocznik ma dzi\u015b dobr\u0105 renom\u0119 naukow\u0105, stanowi wa\u017cn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 historiogra\ufb01 i dziej\u00f3w najnowszych. Ostatnim, wsp\u00f3lnym dzie\u0142em, by\u0142 przygotowywany pod czujnym okiem Pani Profesor IV tom historii Cz\u0119stochowy \u2014 miasta i Jasnej G\u00f3ry. Wyszed\u0142 dopiero niedawno. Pani Profesor nie mog\u0142a ju\u017c sama uczestniczy\u0107 w pracach zespo\u0142u autorskiego. Jej aktywne \u017cycie zosta\u0142o brutalnie przerwane\u2026<\/p>\n

Trzeba te\u017c koniecznie przypomnie\u0107 Jej ostatnie zwyci\u0119stwo. Pani Profesor kocha\u0142a sw\u00f3j zaw\u00f3d, a gdy ci\u0119\u017cko zachorowa\u0142a<\/a>, po wylewie musia\u0142a od nowa uczy\u0107 si\u0119 czyta\u0107 i pisa\u0107. Nie za\u0142ama\u0142a si\u0119, wykaza\u0142a si\u0119 niezwyk\u0142ym hartem ducha; mimo \u017ce to do\u015bwiadczenie by\u0142o wyj\u0105tkowo trudne. Okaza\u0142a si\u0119 by\u0107 osob\u0105 dzieln\u0105, cierpliw\u0105 i pokorn\u0105.<\/p>\n

Z naszych prywatnych rozm\u00f3w, kiedy m\u00f3wili\u015bmy o rodzinnych losach, o korzeniach (\u0142\u0105czy\u0142o nas ziemia\u0144sko-inteligenckie pochodzenie), przypominam sobie Jej relacje z czas\u00f3w wojny \u2014 w lasach katy\u0144skich zgin\u0105\u0142 Jej ojciec, a Ona wraz matk\u0105 zosta\u0142y uratowane przed niechybnym wyrokiem NKWD. Zawdzi\u0119cza\u0142y \u017cycie pewnemu \u017bydowi, obywatelowi II RP, kt\u00f3ry ostrzeg\u0142 je przed gro\u017c\u0105cym aresztowaniem i wyprowadzi\u0142 przez granic\u0119. Dzi\u0119ki ostrze\u017ceniu uda\u0142o im si\u0119 przenie\u015b\u0107 do Generalnego Gubernatorstwa.<\/p>\n

Dorobek naukowy prof. Krystyny Kersten jest dzi\u015b r\u00f3\u017cnie oceniany, szczeg\u00f3lnie praca o PKWN. W latach, gdy powstawa\u0142y kolejne tytu\u0142y \u2013 a szczeg\u00f3lnie Narodziny systemu w\u0142adzy<\/em> \u2014 stanowi\u0142y one najwa\u017cniejszy punkt odniesienia dla wszystkich, kt\u00f3rzy parali si\u0119 histori\u0105 najnowsz\u0105.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:\u00a0Biuletyn Instytutu Pami\u0119ci Narodowej<\/em><\/strong>, Nr. 8-9\/2008
\nWspomnienia<\/a>, st. 137-141<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jerzy Eisler Jerzy Eisler jest dyrektorem Odzia\u0142u w Instytutu Pami\u0119ci Narodowej\u00a0w Warszawie. Autor m.in. Polski rok 1968 i “Polskie miesi\u0105ce”…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-843","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/843","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=843"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/843\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":853,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/843\/revisions\/853"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=843"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}