{"id":862,"date":"2020-07-23T03:49:00","date_gmt":"2020-07-23T02:49:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/?page_id=862"},"modified":"2020-07-23T03:50:02","modified_gmt":"2020-07-23T02:50:02","slug":"sine-ira-et-studio-wspomnienie-o-krystynie-kersten","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/sine-ira-et-studio-wspomnienie-o-krystynie-kersten\/","title":{"rendered":"Sine ira et studio… Wspomnienie o Krystynie Kersten"},"content":{"rendered":"
Bo\u017cena Szaynok<\/h5>\n

Bo\u017cena Szaynok<\/a> [link:] jest pracownikiem naukowym Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. Autorka m.in. Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska na Dolnym \u015al\u0105sku 1945\u20131950 <\/em>i Z histori\u0105 i Moskw\u0105 w tle. Polska a Izrael 1944\u20131968<\/em><\/small><\/p><\/blockquote>\n

Marzy mi si\u0119, aby w mojej indywidualnej w\u0142asnej pracy znalaz\u0142a sw\u00f3j wyraz wielostronno\u015b\u0107 widzenia, rozumienie wielo\u015bci racji, a tak\u017ce powa\u017canie dla opcji innych ni\u017c w\u0142asne. I to zar\u00f3wno w stosunku do bohater\u00f3w opisywanej historii, jak i czytelnik\u00f3w ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re pisz\u0119<\/em>. \u2014 K. Kersten, wyk\u0142ad wyg\u0142oszony w pa\u017adzierniku 1986 r. na spotkaniu sekcji kultury historycznej Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Historii<\/p>\n

W tw\u00f3rczo\u015bci profesor Kersten tematyka \u017cydowska zajmowa\u0142a wa\u017cne miejsce. Pojawi\u0142a si\u0119 w prawie 30 r\u00f3\u017cnych tekstach. By\u0142y to zar\u00f3wno fragmenty wi\u0119kszych opracowa\u0144 o powojennej Polsce czy o migracjach, jak i osobne artyku\u0142y czy publikacje. Krystyna Kersten zdawa\u0142a sobie spraw\u0119 z trudno\u015bci towarzysz\u0105cych badaniom problematyki polsko-\u017cydowskiej. Nie bez przyczyny pierwszym zdaniem jej ksi\u0105\u017cki Polacy, \u017bydzi, komunizm. Anatomia p\u00f3\u0142prawd 1939\u20131968<\/em> by\u0142 cytat z artyku\u0142u Melchiora Wa\u0144kowicza: \u201etemat \u017cydowski jest jak ten najtrudniejszy cel na strzelnicy: cel jest ruchomy ruchem niejednostajnym, strzelca postawiono na wiruj\u0105cym podium i na dodatek dano mu bro\u0144 strzelaj\u0105c\u0105 z odchyleniem\u201d.<\/p>\n

Tematy, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w tej ksi\u0105\u017cce, nale\u017ca\u0142y do najtrudniejszych: \u017bydzi w armii Andersa, \u017bydzi a w\u0142adza komunist\u00f3w, pogrom kielecki, marzec 1968 r. i kwestia \u017cydowska w Polsce po wojnie. Wok\u00f3\u0142 ka\u017cdego z tych temat\u00f3w przez lata nagromadzi\u0142y si\u0119 emocje Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. I przeciwstawne opisy. Racje polskie i racje \u017cydowskie rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w skomplikowanej rzeczywisto\u015bci wojennej i powojennej. By\u0142y to tematy, o kt\u00f3rych przez lata opowiadano za pomoc\u0105 uproszczonych obraz\u00f3w. Mimo to profesor Kersten wkracza\u0142a na te obszary polsko-\u017cydowskiej historii, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce skomplikowana historia polsko-\u017cydowska jest po prostu \u201eposzukiwaniem prawdy o dramatycznych uwik\u0142aniach cz\u0142owieczych los\u00f3w \u2013 jednostkowych i zbiorowych\u201d.<\/p>\n

Warto przypomnie\u0107 niekt\u00f3re teksty dotycz\u0105ce Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w zmar\u0142ej w lipcu tego roku profesor Krystyny Kersten. S\u0105 one bowiem obowi\u0105zkow\u0105 lektur\u0105 nie tylko dla historyk\u00f3w zainteresowanych polsko-\u017cydowskimi losami. Moim zdaniem, s\u0105 one wa\u017cne dla wszystkich, kt\u00f3rzy chc\u0105 rozmawia\u0107 o trudnych problemach najnowszej historii Polski.<\/p>\n

Pogrom kielecki, bez w\u0105tpienia najdramatyczniejsze wydarzenie w dziejach polskich \u017byd\u00f3w po 1945 r., wielokrotnie pojawia\u0142 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych tekstach Pani Profesor. W grudniu 1981 r. czytelnicy \u201eTygodnika Solidarno\u015b\u0107\u201d odkrywaj\u0105cy w okresie \u201ekarnawa\u0142u Solidarno\u015bci\u201d kolejne \u201ebia\u0142e plamy\u201d w\u0142asnej historii, przeczytali o zamordowaniu rok po wojnie ponad 40 polskich obywateli narodowo\u015bci \u017cydowskiej. Ma\u0142o kto w\u00f3wczas w Polsce s\u0142ysza\u0142 o kieleckiej tragedii. Publikacja tego tekstu by\u0142a prze\u0142omem w historiografii po\u015bwi\u0119conej tej tematyce. Do tematu pogromu w Kielcach profesor Kersten wraca\u0142a wielokrotnie. W jednym z tekst\u00f3w, Pogrom \u017byd\u00f3w w Kielcach \u2013 znaki zapytania<\/em>, przedstawione zosta\u0142y wszelkie dowody i poszlaki zwi\u0105zane z t\u0105 tragedi\u0105, ale tak\u017ce por\u00f3wnanie anty\u017cydowskich postaw w Polsce po wojnie z sytuacj\u0105 w innych krajach Europy. I zdanie \u201eprzede wszystkim Polacy musz\u0105 sobie powiedzie\u0107, jak i dlaczego dosz\u0142o do erupcji gwa\u0142tu i bestialstwa, ujawnionych w Kielcach owego lipcowego dnia. Aby to si\u0119 sta\u0142o, potrzebne jest szerokie, panoramiczne podej\u015bcie, obejmuj\u0105ce psychologi\u0119 indywidualn\u0105 i zbiorow\u0105, sfery kulturow\u0105 i polityczn\u0105, wzajemne powi\u0105zania tych dziedzin i ich znaczenie w\u015br\u00f3d czynnik\u00f3w sprawczych pogromu kieleckiego\u201d. A w ko\u0144cowym akapicie tego tekstu pojawi\u0142 si\u0119 apel \u201eo uwra\u017cliwienie i otwarto\u015b\u0107 na innych\u201d. Nawet w przypadku tak trudnych i traumatycznych wydarze\u0144, jak pogrom w Kielcach. Bo inaczej, jak pisa\u0142a pani Profesor \u2013 \u201ejeste\u015bmy skazani na wzajemne oskar\u017cenia, w najlepszym razie na wzajemne niezrozumienie\u201d. Propozycja wyj\u015bcia poza zakorzenione mocno w polskiej i \u017cydowskiej \u015bwiadomo\u015bci uproszczone opisy wsp\u00f3lnej historii b\u0119dzie pojawia\u0107 si\u0119 we wszystkich tekstach profesor Kersten.<\/p>\n

Tak by\u0142o tak\u017ce w przypadku kolejnego trudnego tematu dotycz\u0105cego \u017byd\u00f3w w armii Andersa. Od lat opisywany by\u0142 on stereotypami o \u017cydowskiej kolaboracji na Kresach, kt\u00f3ra mia\u0142a t\u0142umaczy\u0107 nieprzychylne \u017bydom postawy w wojsku, oraz przekonaniem o \u201eantysemityzmie bojowym\u201d genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Andersa. W artykule po\u015bwi\u0119conym tej problematyce profesor Kersten pisa\u0142a o tym, co zdarzy\u0142o si\u0119, zanim Polacy i \u017bydzi spotkali si\u0119 w armii Andersa. Zauwa\u017ca\u0142a, \u017ce \u201eodniesienia wzajemne Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w mie\u015bci\u0142y si\u0119 w du\u017cym stopniu w przestrzeni symbolicznej, w okre\u015blonych warunkach przes\u0142aniaj\u0105cych wymiar tego, co realne\u201d. Zwraca\u0142a uwag\u0119 w postawach Polak\u00f3w na oddzielenie martyrologii \u017byd\u00f3w od tzw. kwestii \u017cydowskiej. Pisa\u0142a o \u201eswoistym polskim dwumy\u015bleniu, rozdwojonej \u015bwiadomo\u015bci\u201d. Opisuj\u0105c \u017cydowskie przekonanie, \u017ce Polacy s\u0105 odpowiedzialni za rozmiary Zag\u0142ady, stwierdza\u0142a, \u017ce \u201eformu\u0142owane oskar\u017cenia s\u0105 na miar\u0119 odczuwanej krzywdy, nie za\u015b na miar\u0119 realnych mo\u017cliwo\u015bci uratowania \u017byd\u00f3w\u201d. I to w\u0142a\u015bnie owa zdominowana emocjami przestrze\u0144 sta\u0142a si\u0119 miejscem spotkania Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Profesor Kersten zauwa\u017ca\u0142a ograniczenia polskie i \u017cydowskie, ale tak\u017ce polityk\u0119 radzieck\u0105, wykorzystuj\u0105c\u0105 sytuacj\u0119 dla swoich politycznych cel\u00f3w. Krok po kroku przedstawia\u0142a zr\u00f3\u017cnicowane do\u015bwiadczenie Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Wielo\u015b\u0107 czynnik\u00f3w je kszta\u0142tuj\u0105cych tym bardziej ukazywa\u0142a u\u0142omno\u015b\u0107 opisuj\u0105cych je dot\u0105d stereotyp\u00f3w. Zauwa\u017cenie, jak skomplikowana by\u0142a sytuacja mi\u0119dzy Polakami i \u017bydami, dostrze\u017cenie istniej\u0105cego mi\u0119dzy nimi \u201emuru zbudowanego z cz\u0105stek prawdy i resentyment\u00f3w\u201d, a tak\u017ce konieczno\u015b\u0107 jak najpe\u0142niejszej rekonstrukcji ka\u017cdego z element\u00f3w stanowi\u0105cych o polsko-\u017cydowskich postawach by\u0142y wa\u017cnym przekazem tego tekstu.<\/p>\n

Podobnie potraktowany zosta\u0142 kolejny temat, od zawsze obwarowany emocjami: \u017bydzi\u2013w\u0142adza komunist\u00f3w. Ju\u017c kilka zda\u0144 z pierwszych stron tego tekstu pokazywa\u0142o czytelnikowi, \u017ce nie ma prostych opis\u00f3w, \u017ce spotykaj\u0105 si\u0119 po raz kolejny mity polskie i mity \u017cydowskie. Profesor Kersten pokazywa\u0142a, \u017ce cytowanie statystyk obrazuj\u0105cych udzia\u0142 \u017byd\u00f3w w aparacie represji czy stwierdzenie, \u017ce \u201eMinc pochodzi z Feierstein\u00f3w\u201d, niewiele pomo\u017ce nam w zrozumieniu tego fragmentu polskiej historii. \u017bydzi\u2013w\u0142adza komunist\u00f3w to obok stanowiska spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej do powojennych rz\u0105d\u00f3w w Polsce tak\u017ce problem polityki tej w\u0142adzy wobec \u017byd\u00f3w \u2013 \u017byd\u00f3w i \u017byd\u00f3w-Polak\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c pytanie o postaw\u0119 Polak\u00f3w wobec \u017byd\u00f3w i postaw\u0119 wobec komunist\u00f3w. To tak\u017ce pytania o to\u017csamo\u015b\u0107 tych, kt\u00f3rych za \u017byd\u00f3w uwa\u017cano. To zauwa\u017cenie, \u017ce rozmawiamy o dw\u00f3ch okaleczonych wojn\u0105 spo\u0142eczno\u015bciach. Po raz kolejny profesor Kersten w swoim eseju pokaza\u0142a, \u017ce mo\u017cna bez emocji spokojnie przeprowadzi\u0107 czytelnika przez skomplikowany obszar polsko-\u017cydowskich dziej\u00f3w.<\/p>\n

Takich trudnych temat\u00f3w, kt\u00f3re opisywa\u0142a profesor, by\u0142o wi\u0119cej. W artykule napisanym wsp\u00f3lnie z prof. Jerzym Szapiro o kontekstach wsp\u00f3\u0142czesnych odniesie\u0144 polsko-\u017cydowskich zanalizowana zosta\u0142a historia Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w od 1945 r. do lat osiemdziesi\u0105tych. W innej publikacji pojawi\u0105 si\u0119 wydarzenia marca 1968 r. czy kwestie antysemityzmu.<\/p>\n

Tak\u017ce w opracowaniach profesor Kersten na temat powojennych los\u00f3w Polski tematyka \u017cydowska pojawia\u0142a si\u0119 wielokrotnie. By\u0142a np. wa\u017cnym fragmentem opis\u00f3w dotycz\u0105cych zmian w my\u015bleniu Polak\u00f3w w latach wojny i tu\u017c po niej. Jak w artykule o spo\u0142ecze\u0144stwie polskim wobec w\u0142adzy komunist\u00f3w. Nie mo\u017cna zrozumie\u0107 polskiej \u015bwiadomo\u015bci narodowej w tym czasie bez pochodz\u0105cego z tego tekstu zdania: \u201ezabijano ludzi dlatego, \u017ce byli Polakami, \u017bydami czy Ukrai\u0144cami, lub odwrotnie, gdy polsko\u015b\u0107 czy ukrai\u0144sko\u015b\u0107 chroni\u0142a przed \u015bmierci\u0105 lub prze\u015bladowaniem\u201d, czy zauwa\u017conych przez Autork\u0119 \u201epodzia\u0142\u00f3w, przedzia\u0142\u00f3w narodowo\u015bciowych, opartych cz\u0119\u015bciowo na samookre\u015bleniu, w wi\u0119kszo\u015bci jednak narzuconych z zewn\u0105trz\u201d, kt\u00f3re \u201ezamiast znikn\u0105\u0107 po wojnie, uleg\u0142y wzmocnieniu\u201d.<\/p>\n

Sprawy \u017cydowskie pojawia\u0142y si\u0119 jako jeden z problem\u00f3w powojennych migracji. Ale nie by\u0142y to tylko suche statystyki, tabele liczb\u2026 W tych tekstach pojawia\u0142o si\u0119 co\u015b wi\u0119cej \u2013 przedstawienie ludzkich los\u00f3w, dramatycznych wybor\u00f3w, zatrzymanie si\u0119 nad okoliczno\u015bciami, w jakich podejmowano decyzje \u2013 kt\u00f3re dopiero gdzie\u015b na ko\u0144cu opisywa\u0142y dane dotycz\u0105ce ludzi zmieniaj\u0105cych dotychczasowe miejsce zamieszkania. Szkoda, \u017ce w ostatnich, tak wa\u017cnych debatach polsko-\u017cydowskich, tej wywo\u0142anej publikacj\u0105 S\u0105siad\u00f3w<\/em> czy kilka lat p\u00f3\u017aniej Strachu<\/em>, choroba uniemo\u017cliwi\u0142a profesor Kersten zabranie g\u0142osu. Ale zosta\u0142y wcze\u015bniejsze teksty, kt\u00f3re \u2013 mimo \u017ce napisane prawie 20 lat temu \u2013 pozostaj\u0105 wci\u0105\u017c aktualne dla historyk\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 tym fragmentem polskiej historii:<\/p>\n

\u201eW obliczu polsko-\u017cydowskiego dramatu historykowi przypada rola szczeg\u00f3lna: nie ma on oskar\u017ca\u0107 ani broni\u0107, m\u00f3wi\u0107 o krzywdach i winach, natomiast w miar\u0119 swoich mo\u017cliwo\u015bci ods\u0142ania\u0107 prawdziwy obraz rzeczywisto\u015bci oraz docieka\u0107 przyczyn patologii wzajemnych uprzedze\u0144, niech\u0119ci, napi\u0119\u0107, konflikt\u00f3w. Jak te\u017c wskazywa\u0107 na mechanizmy, kt\u00f3re generuj\u0105c, wzmacniaj\u0105c i utrwalaj\u0105c te patologie, uruchamiaj\u0105 wci\u0105\u017c od nowa b\u0142\u0119dne ko\u0142o, w kt\u00f3rym od stuleci rozgrywaj\u0105 si\u0119 polsko-\u017cydowskie dzieje.\u201d<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Zag\u0142ada \u017byd\u00f3w. Studia i Materia\u0142y<\/a><\/em> 2008, nr 4, s. 559\u2013562.<\/small><\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bo\u017cena Szaynok Bo\u017cena Szaynok [link:] jest pracownikiem naukowym Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego. Autorka m.in. Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska na Dolnym \u015al\u0105sku 1945\u20131950…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-862","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/862","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=862"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/862\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":866,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/862\/revisions\/866"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=862"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}