25 maja przypada 89. rocznica urodzin Profesor Krystyny Kersten, mojej Mistrzyni. Na seminarium w Szkole Nauk Spo\u0142ecznych przy IFiS PAN dyskutowali\u015bmy mi\u0119dzy innymi o spo\u0142ecznych aspektach transformacji ustrojowej po 1944\/45 r. \u2014 o dezintegracji spo\u0142ecze\u0144stwa, awansie b\u0105d\u017a degradacji wielkich grup spo\u0142ecznych, przemianach w sferze \u015bwiadomo\u015bci, postaw i zachowa\u0144 wed\u0142ug triady akceptacja \u2014 op\u00f3r \u2014 przystosowanie. Zastanawiali\u015bmy si\u0119 nad czynnikami silnej polaryzacji pogl\u0105d\u00f3w, a tak\u017ce nad zagro\u017ceniami zwi\u0105zanymi z przyj\u0119ciem za swoj\u0105 jednej optyki przy zanegowaniu wszelkiej warto\u015bci nastawie\u0144 odmiennych.<\/p>\n
W przedmowie do Narodzin systemu w\u0142adzy. Polska 1943<\/em>\u20141948<\/em> Krystyna Kersten pisa\u0142a:<\/p>\n \u201dMog\u0119 powiedzie\u0107 jedno: moja w\u0142asna biografia zawiera okres gor\u0105cych zaanga\u017cowa\u0144, z kt\u00f3rych mi\u0119dzy innymi wyci\u0105gn\u0119\u0142am jeden wniosek: gor\u0105ce zaanga\u017cowanie stawia w \u017cyciu wobec sytuacji, w kt\u00f3rych ludzie, nic o tym jeszcze nie wiedz\u0105c, podaj\u0105 – jak pisa\u0142 Konrad Lorenz – diab\u0142u ma\u0142y paluszek. Czyni\u0105 to tym \u0142acniej, gdy nie ogarniaj\u0105 my\u015bl\u0105 bliskich i dalekich konsekwencji swych poczyna\u0144 opartych na emocjach i niedostatecznie kontrolowanych rozumem. Skrajno\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w, jednoznaczno\u015b\u0107 ocen, manichejski podzia\u0142 na z\u0142ych i dobrych, na NAS i ONYCH, w ekstremalnym nat\u0119\u017ceniu nietolerancja, fanatyzm, monopol na racj\u0119 i moraln\u0105 chwalebno\u015b\u0107 stanowi\u0105 potencjalne zagro\u017cenie dla wyznawc\u00f3w prawd i warto\u015bci uznawanych za jedyne i warto\u015bciowanych jako “jedynie s\u0142uszne”.<\/p>\n Powiadam przeto: zaanga\u017cowanie – tak, wszelako pod warunkiem \u017ce pozostaje ono nieustaj\u0105co pod kontrol\u0105 rozumu i warto\u015bci humanistycznych. Kiedy rozpalone emocje poczynaj\u0105 wypiera\u0107 ch\u0142\u00f3d intelektu, a mi\u0142o\u015b\u0107 do “swoich” i nienawi\u015b\u0107 do “obcych” ogranicza neutraln\u0105, zimn\u0105, racjonaln\u0105 analiz\u0119, zapala si\u0119 dla mnie czerwone \u015bwiat\u0142o: uwaga, niebezpiecze\u0144stwo. “Jedynie s\u0142uszne prawdy” rodz\u0105 najcz\u0119\u015bciej polowania na czarownice, \u015blepot\u0119 na inne ni\u017c w\u0142asna racje, blokowanie niewygodnych informacji, negacj\u0119 odmiennych od naszego porz\u0105dk\u00f3w normatywnych. Stwierdzam to po przej\u015bciu – w latach zetempowskiej m\u0142odo\u015bci – totalitarnej d\u017cumy, kt\u00f3ra sprawi\u0142a, \u017ce szczeg\u00f3lnie uczulona jestem na jej zarazki. Wiem bowiem, \u017ce te zarazki, mi\u0119dzy innymi w postaci “prawd jedynie s\u0142usznych” i organizowanych przez te prawdy emocji, czaj\u0105 si\u0119 podst\u0119pnie, nawet kiedy si\u0119 broni najpi\u0119kniejszych spraw.<\/p>\n Na my\u015bl przychodzi zako\u0144czenie ksi\u0105\u017cki Camusa: dr Rieux, prze\u017cywszy zaraz\u0119, wiedzia\u0142, \u017ce “bakcyl d\u017cumy nigdy nie umiera i nie znika, \u017ce mo\u017ce przez dziesi\u0105tki lat pozostawa\u0107 u\u015bpiony [.], \u017ce nadejdzie by\u0107 mo\u017ce dzie\u0144, kiedy na nieszcz\u0119\u015bcie ludzi i dla ich nauki d\u017cuma obudzi swoje szczury i po\u015ble je, by umiera\u0142y w szcz\u0119\u015bliwym mie\u015bcie”. [Po pi\u0119ciu latach, przedmowa do “naziemnego” wydania Narodzin systemu w\u0142adzy z 1990 r.; wyd. 2018 s. 14-15. Przypominam przy okazji, \u017ce dzi\u0119ki wznowieniu sprzed dw\u00f3ch lat ta zachowuj\u0105ca wci\u0105\u017c aktualno\u015b\u0107 monografia sta\u0142a si\u0119 bardziej dost\u0119pna dla historyk\u00f3w i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w historii].<\/p>\n <\/p>\n Beata Bi\u0144ko<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 25 maja przypada 89. rocznica urodzin Profesor Krystyny Kersten, mojej Mistrzyni. Na seminarium w Szkole Nauk Spo\u0142ecznych przy IFiS PAN…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1500","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1500","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1500"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1500\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1923,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1500\/revisions\/1923"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fundacja.kerstens.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}